DE NIEUWE PREMIER VAN CANADA: EEN "WONDERJONGEN" OF "MADONNA"

Ottawa, 12 juni. Wie hem in het verkiezingskabaal in het Delta Hotel te Ottawa gadeslaat, ziet het meteen: Jean Charest, de 34-jarige Canadese minister van milieu met krullend haar, heeft het charisma van de ideale schoonzoon. Maar is hij ook de ideale premier?

"Boy Wunder" Charest, op zijn 28ste al minister, is morgen tijdens een partijcongres samen met minister van defensie Kim Campbell (46) de enige serieuze kandidaat om Brian Mulroney op te volgen als Conservatieve partijleider en daarmee automatisch als premier. De jongste of de eerste vrouwelijke premier van Canada moet in het najaar de verkiezingsstrijd aanbinden met de Liberalen.

Aandachtig schudt Charest de handen van tientallen jonge partijleden in strak pak en deux-pieces, die aanschuiven bij het buffet met mammoet- salades en rode en witte Cabernet. Ze praten opgewonden na over Charests toespraak over 's lands financien. In een van de rijkste industrielanden, opgezadeld met de zwaarste naoorlogse recessie, een staatsschuld van 993 miljard gulden en 1,7 miljoen werklozen (11,4 procent), maken weinig onderwerpen zoveel tongen los.

Inmiddels krijgt Charest, tweetalig opgegroeid in de Franstalige provincie Quebec aan de oostkust, een boeket microfoons van duwende en trekkende reporters voorgehouden. "Natuurlijk kan ik premier worden", zegt hij tegen de Europese bezoeker. "Het gaat niet om leeftijd maar om ervaring. En ik ben de meest ervaren kandidaat." Campbell is als nieuwkomer uit British Columbia aan de westkust binnen vijf jaar doorgestoten naar de partijtop.

Sinds Mulroney in februari zijn aftreden aankondigde, zijn de twee juristen verwikkeld in een turbulente race, met alle populistische ingredienten van een Noordamerikaanse verkiezingsstrijd. En dat alleen al is een verkwikkend intermezzo voor de canadese federatie. Die leek in haar 126ste jaar slechts dieper weg te zinken in nationale verdeeldheid, door de separatistische flirts van Quebec, en collectieve onvrede over Mulroney, de impopulairste premier in de Canadese historie.

Volkomen onverwachts zijn de kansen in het voordeel van Charest gekeerd. In februari was Campbell nog onoverwinnelijk en zelfs de populairste politicus van het land. Vijf geroutineerde ministers verlieten ijlings de race. er ontstond een Campbellmania. Was ze niet briljant, intelligent, feministisch, humoristisch en zelfs swingend? De tabloids bombardeerden haar tot "de Madonna van de Canadese politiek", nadat zij op een foto een advocatentoga voor haar ontblote schouders had gehouden. Bovendien was ze net als Bill Clinton een "baby boomer", - een produkt van de na-oorlogse geboortegolf - en wellicht een vergelijkbaar antwoord op de Canadese behoefte aan verandering.

De meeste Tories vonden Campbell een "politieke maagd", maar steunden haar omdat ze in de media-darling een winnaar zagen voor de verkiezingen in het najaar, bang als ze zijn om net als in de jaren zestig en zeventig door de Liberalen langdurig van de macht te worden afgesneden. De populariteit van de Liberalen is weer gegroeid, vooral uit electoraal verzet tegen Mulroney.

Hij heeft zich de afgelopen negen jaar bij grote delen van de bevolking ronduit gehaat gemaakt. Onder meer door een goederen- en dienstenbelasting van zeven procent; door het vrijhandelsverdrag met de Verenigde Staten, dat bedrijven wegzoog en Canada enkele honderdduizenden arbeidsplaatsen kostte; en door de algemene toenadering tot Amerika. De frequente televisiebeelden in het weekeinde van een zwaaiende Mulroney op bezoek bij goede vriend en collega George Bush op dienst buitenverblijf in Kennebunkport zetten veel kwaad bloed.

Mulroney verspeelde vorig jaar zijn laatste politieke kapitaal toen de Canadezen in een nationaal referendum een nieuwe constitutionele relatie tussen de negen Engelstalige provincies en Quebec afwezen. Om een debacle in de verkiezingen te vermijden, besloot hij af te treden.

"De geschiedenis zal hem vriendelijker beoordelen, want de Liberalen hebben ook geen alternatief", zegt Gerry St. Germain, voorzitter en oud- minister van de Conservatieve partij, in de partijburelen in Ottawa. "De Liberalen lieten negen jaar geleden een schuld achter. Mulroney had misschien nog agressiever moeten bezuinigen. Maar hij is veel slimmer dan iedereen denkt: hij was zelf degene die inzag dat het tijd is voor vernieuwing."

Zijn beoogde opvolgster kon drie maanden geleden nog rekenen op 38 procent steun van de partij, Charest op vijf procent. De Tories vroegen zich af of ze de race niet moesten schrappen bij gebrek aan concurrentie. er waren nog drie andere kandidaten, wier deelname een hoog spek-en-bonen-gehalte had.

Campbell verspeelde haar voorsprong door een onvermoede reeks houterige optredens in televisiedebatten en publicitaire flaters. Vanuit zijn kansloos geachte positie - te jong en te Quebecois - snelde Charest naar voren. Volgens de laatste peilingen maakt hij nu de meeste kans om te winnen. Hij moet daarvoor de meeste stemmen krijgen van de 3.800 gedelegeerden die tijdens het partijcongres de kandidaten nog eens aanhoren.

Campbell ligt nog wel voor op Charest in de peilingen onder gedelegeerden, maar zal in de eerste ronde niet de noodzakelijke meerderheid van stemmen krijgen, zo is de verwachting. Dan is er een tweede ronde nodig, waarin Charest met steun van de kiezers van de drie andere kandidaten de meeste kans heeft om te winnen, aldus de prognoses. Die wijzen ook uit dat hij nu de beste kandidaat is om de Liberalen te bestrijden, en populairder is bij de bevolking.

Charest overvleugelde Campbell in vijf televisiedebatten. Dat was meer een kwestie van stijl dan van inhoud, die slechts gradueel verschilde. Zij las soms antwoorden voor van een blaadje en sprak minder goed Frans. Charest was geanimeerder en een tikje specifieker in zijn voornemens. Hij nam discreet afstand van het huidige regeringsbeleid en lanceerde een vijf-puntenplan om het begrotingstekort van circa vijftig miljard gulden in vier jaar te beteugelen. Geen nieuwe en hogere belastingen, bezuinigingen, ook op sociale en medische voorzieningen, en inkrimping van het overheidsapparaat en het kabinet. "Meer banen en minder schulden, dat is mijn belofte", zei Charest in Montreal en kreeg een staande ovatie. Campbell had een vier-puntenplan dat vijf jaar vergde, en was vager in haar aanpak van het overheidstekort.

Tegelijkertijd ontpopte de ambitieuze "Rode Tory" zich als arrogant en grillig. Campbell noemde in een vraaggesprek de critici van het Conservatieve economische beleid "de vijanden van Canadezen". De mensen die er trots op zijn geen binding te hebben met een politieke partij waren "hooghartige SOB's" (sons of bitches, red.). En ze wekte de woede van rooms-katholieke bisschoppen met de mededeling dat zij een overtuigd Anglicaanse was "als een manier om de kwade demonen van het pausdom af te weren".

Campbell en Charest erkenden beiden dat ze ooit marihuana hadden gerookt, en in tegenstelling tot Bill Clinton ook hadden geinhaleerd. Campbell voegde hier nog aan toe dat dit niet tegen de wet was, wat slecht viel bij partijgenoten. Kort daarna gaf ze toe dat het wel "illegaal was".

"Ik ben geen losgeslagen kanon", zei ze. Dit was nu een maal de vrije manier van spreken van Canadezen aan de westkust. En overigens hadden de media haar woorden "schandelijk" verdraaid.

"In deze campagne wordt niet zo op de persoon gespeeld", zei Charest nog tegen deze verslaggever in het Delta Hotel. "Hoogstens een beetje ellebogenwerk, maar niets vervelends", meende een van zijn stafleden. Vorige week moest Charest er dan toch aan geloven. Campbell schilderde hem af als een onbeproefde lichtgewicht. Als minister an achtereenvolgens jeugdzaken, sport en milieu kreeg hij "maar vier wetten" in het parlement aangenomen, en zij in haar vorige ministersambt op Justitie "alleen al 27 in drie jaar tijd". Ze herinnerde eraan dat Charest in 1990 gedwongen was geweest af te treden als minister van sportzaken, nadat hij een rechter had opgebeld met het verzoek in te grijpen in een rechtszaak. Campbell: "Ik heb nog geen ontslag hoeven nemen."

Charest heeft niets controversieels gezegd. Tegenover de "bad mouth" van Campbell kon hij zich profileren als een bedachtzame oer-Canadees die de verdeeldheid tussen beide taalgebieden kan overbruggen. Hij vertoonde zich ook overal als een gelukkig getrouwde vader van drie kinderen, terwijl Campbell, twee keer gescheiden en kinderloos, het thema family values meed.

Zijn afkomst uit Quebec kan echter een obstakel zijn omdat sommige Tories maar ook veel Canadezen niet weer een premier uit die provincie willen: alle Canadese premiers in de afgelopen 25 jaar kwamen uit Quebec. Charest is echter optimistisch: "Ik ben nu meer dan ooit ervan overtuigd dat ik ga winnen. "Volgens stafleden van Campbell kan alleen een beter optreden op het congres haar nog redden.

Intussen lopen de Liberalen zich al warm voor de verkiezingen. "Dit land heeft een andere regering nodig, geen andere Tories", zegt Sheila Copps, plaatsvervangend leider van de Liberalen in het parlement, in haar kamer in het parlementsgebouw. Zij waren eerst in paniek door de Campbellmania, maar nu hopen ze dat Campbell wint. De Liberalen zien in Charest een zware tegenstander in de electoraal belangrijke provincies Ontario en Quebec. Copps: "Kim Campbell is Mulroney in een rok. Vergeleken met haar was zelfs De Gaulle bescheiden. Charest is veel slimmer."

    • Robert van de Roer