De Navo slijtage

MET VEEL vertwijfeld hoofdschudden, scherpe verwijten over en weer en ten slotte met een groot vertoon van zelfbeklag en zelfverwijt hebben de NAVO-ministers de mystificatie rondom de bemoeienis met Bosnië gisteren op een hoger plan getild. Het is als bij een schaduwspel: de imponerende manifestaties op het scherm zijn de projectie van minuscule bewegingen daarachter. Zo moeten de doorzichtige beloftes en halve afspraken van de Atheense conferentie de indruk achterlaten dat de Atlantische Organisatie zich nieuw bestaansrecht heeft verworven. Niets is minder waar. De ingewikkelde afleidingen van de vuistregel "wapengebruik uit zelfverdediging' die de afgelopen dagen in New York (VN), Luxemburg (EG) en Athene (NAVO) zijn gemaakt, laten de blauwhelmen ter plaatse praktisch met lege handen staan. Wat dat voor de mensen in Bosnië betekent, behoeft geen uitleg meer.

In diezelfde week waarin de diplomatie faalde, ging aan de fronten het laatste restant overzichtelijkheid en geloofwaardigheid verloren. De moordpartij van moslims op hun vroegere Kroatische bondgenoten en de bloedige Kroatische reactie daarop onderstreepten dat de gebeurtenissen het stadium van de volslagen anarchie hebben bereikt. Het overleg, de bestanden, de enclaves, de corridors, het vliegverbod, de sancties en embargo's, het heeft allemaal geen invloed op de ramp waarvan nu de lugubere finale is begonnen. Bosnië is niet meer. Verblinde en verbitterde strijders van allerlei slag hebben er vrij spel ten koste van een opgejaagde en uitgeputte bevolking. De beginselen van het volkenrecht en de compromissen van de diplomatie zijn er ficties gebleken. Dat is de smartelijke werkelijkheid.

INTUSSEN draaien de beleidsmolens onverstoord verder. De NAVO zal zich op Amerikaans voorstel nog dit jaar op een top beraden hoe de lessen van Bosnië zo kunnen worden toegepast dat een reprise elders wordt voorkomen. De Fransen van hun kant hebben met hetzelfde doel een plan aangekondigd. Er blijft dus werk voldoende voor de schrijvers van concepten, amendementen, tegenvoorstellen, aanpassingen en de uiteindelijk communiqué's. Maar al die arbeid gaat eraan voorbij dat het belangrijkste, de geloofwaardigheid, zal ontbreken. De internationale gemeenschap, de Atlantische landen voorop, hebben aangetoond tot hoever zij willen gaan - en dat is niet ver genoeg gebleken om de bewustzijnsvernauwing van het fanatisme te doorbreken.

De Amerikaanse minister Christopher heeft dezer dagen gewaarschuwd dat wie aan het kleine detachement in Macedonië te stationeren Amerikanen komt, in feite alle Amerikaanse strijdkrachten tegenover zich zal vinden. Het is niet onwaarschijnlijk dat vroeg of laat iemand deze verzekering op haar werkelijkheidsgehalte zal willen beproeven. Het mariniersdebâcle in Beiroet komt dan al snel in de gedachten.

NA DE Bosnische tragedie zou het verstandig zijn niet onmiddellijk weer de top te willen bestijgen en breinbrekende plannen te ontvouwen. Noodzakelijk is een wezenlijke bezinning op wat er is gebeurd en waarom het zo verkeerd ging. In de afgelopen week kon een begin van zinnige zelfkritiek worden gehoord. Dat is mogelijk een hoopvol teken in een barre realiteit. De waarschuwingen, bezweringen en slimme probeersels en vooral het eindeloze gepraat met de aanstichters van het kwaad hebben het voornaamste doen vergeten: dat wat er, niet alleen voor de Bosniërs, maar voor de hele wereld die zich beschaafd wil noemen op het spel stond. Zeker, West-Europa staat niet op het punt onder de voet te worden gelopen, maar het moet een zware morele nederlaag incasseren terwijl het al ernstig gedesoriënteerd is. Bovendien, de Atlantische betrekkingen worden op de proef gesteld op een moment van existentiële twijfel. De beschuldigingen van verregaand tekortschieten vliegen inmiddels over en weer. Geen communiqué kan dat verhullen.

EENS WAREN de NAVO-conferenties de plaats waar knappe, moedige en succesvolle strategieën werden geboren in de tientallen jaren volgehouden worsteling met het Oostblok. De ondergang van dat blok trekt, zo blijkt bijna vier jaar later, een vernietigend spoor. De NAVO heeft in Athene het passende antwoord niet weten te vinden en de belangrijkste leden ervan zien toe en laten toe dat aan haar bestaansgrond verder en verder wordt geknaagd.