Roman van Hans Moll; Een Aziatische Odyssee

Hans Moll: Levison's reis. Uitg. Nijgh & Van Ditmar, 142 blz. Prijs fl.26,90.

Levison's reis, de tweede roman van Hans Moll, staat vol met verhalen en parabels waaruit wijze lessen getrokken kunnen worden. Een ervan is dat een goede reiziger zich zoveel mogelijk moet aanpassen aan zijn omgeving: wie graag gezien wordt, zal zelf weinig zien, maar wie zich bescheiden en voorkomend gedraagt, zullen wonderen worden geopenbaard.

Levison is een jongeman die in zijn eentje reist in een niet nader genoemd land dat gezien de namen die de mensen er dragen, het voedsel dat ze eten en de riten waar ze in geloven waarschijnlijk Aziatisch is. Waar hijzelf vandaan komt doet niet ter zake: Levison is geen ordinaire toerist die opschept over zijn land van herkomst. Alleen als hem ernaar gevraagd wordt, wil hij wel iets kwijt over de gang van zaken in "de streken' of "het gebied' waar hij woont. Uit de verhalen die hij dan vertelt, blijkt dat hij thuishoort in dat deel van de wereld dat wel met "het westen' wordt aangeduid.

In het begin van het verhaal bevindt Levison zich op de veranda van een jeugdhotel in de buurt van een groepje grote, blonde, gebruinde, blanke mannen. Ze dragen korte broeken, hebben hun bovenlijven ontbloot, ze lachen en boeren, vertellen elkaar botte grappen en verhalen met seksuele toespelingen. Westerse mannen kortom, die zich overal net zo gedragen als thuis in Berlijn, Amsterdam, Londen of New York en van wie je je afvraagt waarom ze eigenlijk verre reizen maken. Levison zit afzijdig van deze luidruchtige toeristen en in plaats van een blonde blanke reus met stoer ontbloot bovenlijf is hij "een tengere, licht getinte jongeman' die ondanks de warmte zijn overhemd heeft aangehouden en die jaloers is op het gemak waarmee de blanke schreeuwlelijkerds "doen alsof het hotel en de mensen die er werken alleen voor hen bestaan'.

Gelukkig wordt de bescheiden Levison, die zich anders dan de meeste westerse toeristen terdege op zijn reis heeft voorbereid en zelfs de taal van het land heeft geleerd, beloond voor zijn voorbeeldige gedrag. De hoteleigenaar ontfermt zich over hem, wijst hem op exotische dieren en onthult hem de geschiedenis en de tragedies van zijn volk en zijn familie.

bp Vanaf het moment dat de dikke hotelbaas Soedirman aan zijn verhalen begint, verandert Levison in een soort Aziatische Odysseus die door allerlei toevalligheden op vreemde plaatsen belandt, onwaarschijnljke avonturen beleeft, in hachelijke situaties terecht komt en op wonderbaarlijke wijze weet te ontkomen. Soms wordt hij gastvrij ontvangen, dan weer moet hij vrezen voor zijn leven. Levison redt het, net als Odysseus, de man van de duizend listen, door zichzelf te blijven, zich tegelijkertijd aan te passen aan zijn omgeving en vooral door geen morele oordelen te vellen. Want alle parabels en interessante _ impliciete en expliciete _ vergelijkingen tussen de wrede insectenwereld en de haatdragende mensheid ten spijt, is Levison's reizen geen moralistisch boek. De belangrijkste ervaring die Levison tijdens zijn reis opdoet, is dat de mens de mens een wolf is, maar nergens blijkt dat dit hem in hoge mate opwindt, verontrust of zelfs maar verbaast. Hij accepteert het, zoals Odysseus zich neerlegde bij wat de goden beschikten.

xp Levison oordeelt niet, hij registreert slechts en brengt verslag uit. Deze in wezen journalistieke vorm heeft in een roman zijn beperkingen. Zo komen we maar weinig over Levison zelf te weten, over zijn motieven om te reizen bijvoorbeeld en over de achtergronden van zijn jaloezie op zijn blanke medetoeristen. Daar staat tegenover dat de schrijver zich nergens vertilt. Hij beperkt zich tot het vertellen van mooie verhalen en waagt zich niet aan karakterbeschrijvingen of ingewikkelde dialogen. Dank zij de betrekkelijk eenvoudige structuur van het boek blijft de aandacht vrijwel voortdurend gevestigd op wat Molls kracht lijkt te zijn: het oproepen van sfeer en spanning en het vermogen om de lezer volledig te doen opgaan in een wereld die hij nog niet kent, maar die Levison voor hem ontdekt.