Realiseren

Ik ga nu dit stukje realiseren.

Een paar jaar geleden zag ik, in een brede ondiepe kuil die tussen de huizen gaapte, het bord van een aannemer waarop hij bekend maakte dat hij daar twintig betaalbare appartementen ging realiseren. Wat renoveren is wist ik: het vernieuwen van gebouwen. Wasmiddelen worden ieder jaar vernieuwd!; woningen gerenoveerd. Vernieuwd! is het eerste Nederlandse woord dat aan zijn uitroepteken is vastgegroeid; renoveren is een woord van de bouwsector geworden. Maar realiseren? Als deze aannemer iets wilde bouwen, waarom draaide hij er dan omheen? Kon hij zich niet aan zijn opleverdatum houden? Ik veronderstelde dat hij in aanraking was gekomen met een postmoderne windverkoper, van het slag dat het briefhoofd van WVC heeft ontworpen, en ik dacht: dat woord gaat je geld kosten. Na een poosje was het gat gevuld met huizen, waaruit bleek dat realiseren hetzelfde was als bouwen.

Ik zocht het op. In de twaalfde druk van Van Dale staat: realiseren, het aan een gedachte of plan concerete gestalte geven (-) een bouwplan uitvoeren. Ik gaf me niet gewonnen, hield vast aan mijn vooroordeel. De elfde druk, zelfde tekst. En toch wist ik dat ik gelijk had. De tiende druk was nergens te vinden, maar in de negende, aha! Wel de poëtische impuls die zich in het gedicht tot grijpbare vorm realiseert (ook winderig) maar niets over het bouwbedrijf. Ergens tussen 1970 en 1984 (elfde druk) hebben de copywriters hun woordenschat aangevuld.

Misschien zou ik dit stukje niet hebben gerealiseerd als ik niet weer een bord had gezien, nu tegenover het Concertgebouw in Amsterdam. We lezen dat op die plek het kleinste museum van het Museumplein wordt gerealiseerd met als inhoud vier installaties die elkaar aflossen. De eerste, die van 9 mei tot 4 juni heeft geduurd zag eruit als een grote ladenkast. Ik heb spijt dat ik niet van dichtbij ben gaan kijken. Uit de verte had het wel iets. Ik dacht even aan de Stoel van Wim T. Schippers in het Vondelpark en de winkel Think Big op West Broadway, New York, waar alles ins gigantische gewachsen is. (In het Duits klinkt het alsof het nog groter afmetingen heeft). Die winkel heeft weer een filiaal aan de Vijzelgracht, Extra Large, waar de indruk wordt gewekt dat de ontdekking van de magische vergroting in Antwerpen is gedaan. Het is allemaal ouwe koek. Door buitengewone vergroting of verkleining wordt, zoals bekend, de kwaliteit van het object veranderd, wat niet wil zeggen dat er op die manier geen aardige dingen kunnen worden gerealiseerd. Vergroting werkt in het algemeen beter dan verkleining; een loep openbaart meer dan een omgekeerde verrekijker. Hoewel: een olifant is op zijn eigen manier even interessant als een muis en als je kans zou zien, een muis met de afmetingen van een olifant te realiseren (en omgekeerd) zou dat niet minder dan wereldnieuws zijn.

Intussen is in het kleinste museum de volgende installatie gerealiseerd. Nu wilde ik me niets laten ontgaan. Het heeft me een paar minuten gekost voor ik deze installatie had ontdekt. Eerst dacht ik dat het die vijf jaar oude, misschien onzichtbaar gerenoveerde lege sokkel was - het is geen flauw grapje; het was een ernstige veronderstelling - maar toen ik, daarmee tevreden, al naar lijn vijf wilde rennen viel mijn oog op iets anders dat ik daar nog niet gerealiseerd had gezien. Ik zal niet verklappen wat het is, maar: een vondst, en ongetwijfeld een installatie.

Van het een komt het ander. Wat zijn eigenlijk installaties? Is de Pedicord Apts. van Kienholz, de hotelgang met gesloten deuren waarachter de geluiden van het leven klinken, een installatie? Zijn de mobiles van Calder installaties? De machines van Tinguely? Moet een installatie multimedia zijn, bewegen, geluid maken, drie dimensies hebben? Er is onlangs één project gerealiseerd waarvan ik het sterke vermoeden heb dat het een installatie is: die batterij van met knikkers en plastic eetgerij gevulde betonmolens die, inwerking gesteld, een fabuleus hoor- en kijkspel zal veroorzaken. Vorig jaar was het de toren met brood die aan onze erfvijand de zee zou worden geofferd. Dat ritueel is toen stiekem gerealiseerd want de minister had vastgesteld dat het water zou worden verontreinigd.

Ik ben afgedwaald. Al doende ben ik tot de slotsom gekomen dat realiseren een ander woord is voor bouwen in de aannemerij, en voor maken in de kunst. Maar waarom klinkt het zo dan zo opgeblazen en tegelijkertijd zo nasaal, zo, hm, tja, burgermans?

    • H.J.A. Hofland