VS: luchtsteun alleen voor bescherming van blauwhelmen in Bosnië

LUXEMBURG, 10 JUNI. De Verenigde Staten zullen vliegtuigen inzetten boven de zes moslim-"veiligheidszones' in Bosnië, maar ze doen dat alleen om de daar te legeren VN-blauwhelmen te beschermen. Nederland en Frankrijk, die met hun vliegtuigen al meewerken aan het afdwingen van het vliegverbod boven Bosnië, willen verder gaan. Ze zijn bereid hun toestellen ook in te schakelen als dat nodig is om de moslim-bevolking in de enclaves te verdedigen tegen aanvallen van Serviërs.

Dat bleek gisteren in Luxemburg na het overleg van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, met zijn ambtgenoten van de twaalf lidstaten van de EG. Christopher drukte zijn Europese partners op het hart dat de afgelopen tijd niets is veranderd aan de Amerikaanse opstelling tegenover het voormalige Joegoslavië. In weerwil van eerder deze week gedane suggesties van EG-onderhandelaar Owen blijft Washington bereid grondtroepen naar Bosnië te sturen voor de uitvoering van een vredesplan. Maar dat gebeurt pas als alle bij de burgeroorlog betrokken partijen het “in goed vertrouwen” met elkaar eens zijn geworden over zo'n plan.

Washington denkt er - anders dan de EG bepleit - niet over om grondtroepen beschikbaar te stellen voor de bewaking van de zes "veiligheidszones' voor moslims. De Amerikanen willen die zones alleen vanuit de lucht beschermen.

Christopher onderstreepte in Luxemburg dat ook de VS het omstreden plan voor de inrichting van die speciale gebieden slechts beschouwen als een eerste stap (“om te helpen het doden te beëindigen”) in “het Vance/Owen- proces” op weg naar een definitieve vredesregeling. Hij sprak niet over het "Vance/Owen-plan', dat eergisteren nog door de EG-ministers werd bestempeld “als het enig aanvaardbare middel voor duurzame vrede”. De VS zijn in ieder geval niet bereid de huidige status quo te aanvaarden, verzekerde Christopher.

De Amerikaanse minister en zijn Europese gesprekspartners deden na afloop van hun ontmoeting hun best om uit te leggen dat er geen sprake is van onderlinge conflicten. “Natuurlijk zijn er schakeringen maar er zijn geen fundamentele verschillen. We zijn niet bij elkaar gekomen om met de vinger naar elkaar te wijzen en om kritiek op elkaar te leveren. Dat is niet behulpzaam en dat is niet eerlijk”, zei de Deense EG-voorzitter Niels Helveg Petersen.

Niet bekend

Minister Kooijmans (buitenlandse zaken) zei gisteren dat daarvoor geen uitbreiding nodig is van het aantal toestellen dan nu al operationeel is. Het gaat om 120 vliegtuigen, waarvan 18 uit Nederland. Volgens Kooijmans moeten besluiten over de 'gevechtsinstructies' in NAVO-verband worden genomen, maar hij vindt het logisch dat de taakopdracht van de vliegtuigen in overeenstemming wordt gebracht met de eind vorige week aanvaarde VN-resolutie over de "veiligheidszones'. Die resolutie stelt dat de blauwhelmen in de enclaves niet alleen geweld mogen gebruiken om zichzelf te verdedigen, maar ook om moslim-burgers te beschermen als ze worden aangevallen. Dat betekent dat VN-grondtroepen vliegtuigen te hulp kunnen roepen als ze in een concreet geval zien dat ze in die laatste taak tekortschieten.

    • Wim Brummelman