Nigeria, de reus van Afrika, heeft alle hoop verloren

In Nigeria worden zaterdag presidentsverkiezingen gehouden. Maar de Nigerianen weten dat ze van geen van de kandidaten veel heil kunnen verwachten.

LAGOS, 10 JUNI. Er is een diepe duisternis over Nigeria gevallen. De zwarte reus van Afrika verkeert in een grote mentale en economische depressie. De eens zo trotse, soms arrogante Nigerianen tonen zich cynisch over de toekomst. “Wij zijn bitter”, legt een socioloog uit. “Wij Nigerianen koesterden altijd een groot vertrouwen in de toekomst. De chaos van het overvolle Lagos, de criminaliteit, de corruptie, ja zelfs de achteruitlopende levensstandaard, wij accepteerden dit omdat wij ervan overtuigd waren dat het morgen beter zou worden. Nigeria's olierijkdom leek daarvoor garant te staan. Wij voelden ons verheven boven de bananenrepublieken van Afrika; Nigeria zou Afrika de weg wijzen. Die hoop ging in de afgelopen jaren verloren.”

Nigeria, de grootste olieproducent van zwart Afrika, zat vorige week zonder benzine. De benzinepompen in heel het land moesten automobilisten wegsturen. Om een sociale explosie te voorkomen kocht de regering in allerijl brandstof in Rotterdam. Iedere dag valt urenlang in het hele land de stroom uit en heerst duisternis.

Tijdens de olie-bonanza van de jaren zeventig merkte de toenmalige president Gowon op: “Geld is niet ons probleem. Ons probleem is hoe we de overvloed aan verdiende dollars moeten besteden.” De olie-boom eindigde aan het begin van de jaren tachtig met het kelderen van de olieprijzen. De crisis werd voelbaar. Ruim tien jaar later lijkt aan de crisis geen einde meer te zullen komen. Scholen sluiten maandenlang hun deuren omdat de onderbetaalde leraren staken, ziekenhuizen genieten het aanzien van sterfhuizen door gebrek aan medicijnen. Het land, en vooral de geest van de bevolking, lijkt gebroken door de eindeloze crisis.

Pag.4: Nigerianen geloven excuses van de overheid niet meer

Zwetend komt Fajimi Odunlami een uur te laat zijn kantoor in Lagos binnen rennen. Zijn auto rijdt niet, omdat er geen benzine is. Het openbaar vervoer zat propvol. Om vijf uur vanochtend stond hij op in een poging om acht uur op zijn werk te verschijnen. “En vannacht kon ik niet slapen door de klamme hitte, want door de elektriciteitsonderbrekingen doet de airco het niet. Aan mijn werk dat ik mee naar huis had genomen, kon ik niet beginnen, want er was geen licht.” Er volgt een diepe zucht. “Er valt niet meer te werken in dit verdomde land.”

Fajimi heeft tenminste nog werk. Tienduizenden zijn inmiddels gemarginaliseerd in de samenleving. Voor zijn kantoor hangen area boys rond, werkloze jongeren die met criminele activiteit de buurt onveilig maken. Bij een actie van de politie tegen deze area boys in Lagos braken vorige week rellen uit. Bedelaars rennen achter goed-geklede heren aan voor een aalmoes. Vroeger waren deze bedelaars afkosmtig uit de minderbedeelde buurlanden van Nigeria. Zij ondervinden nu steeds meer concurrentie van een groeiend lompenproletariaat uit Nigeria zelf.

Corruptie en wanbestuur hebben Nigeria te gronde gericht. Het land heeft zijn unieke kansen verspeeld. De volkrijkste natie van Afrika beschikte over voldoende geld om zich op eigen kracht en zonder dictaten van buitenaf te ontwikkelen. Het vruchtbare Nigeria had alles mee om geen armzalig, afhankelijk Afrikaans ontwikkelingsland te worden. Maar de achtereenvolgende regeringen verspilden de rijkdommen aan kostbare maar nutteloze projecten en aan corruptie. De Nigerianen raakten verslaafd aan gemporteerde luxe goederen. Zij lieten na het binnenlandse produktieapparaat op te bouwen en te versterken. De landbouw, vóór de olie-boom de voornaamste exportsector, werd verwaarloosd: oliegelden werden aangewend voor de import van voedsel. Met het einde van de olie-boom stortte de schijnwelvaartsstaat ineen en Nigeria slaagde er niet in zich aan te passen.

De militaire president Babangida werd in 1985 als redder door de bevolking binnengehaald na een korte periode van harde militaire dictatuur onder zijn voorganger Buhari. De Nigerianen gaven hem de troetelnaam Maradonna. De euforie hield vier jaar stand. Zijn beloften de economische neergang te keren en de mensenrechten te herstellen werden niet meer geloofd toen de corruptie toenam en de sociale offers niet leidden tot economische verbetering. Met de in Nigeria gebruikelijke arrogantie van de macht bestreed zijn regime de groeiende oppositie. Kritische journalisten en dissidenten werden doelwit van aan invloed winnende veiligheidsdiensten.

“Het regime van Babangida is het meest corrupte in de geschiedenis van het onafhankelijke Nigeria”, zegt een diplomaat van een grote Westerse ambassade in de hoofdstad Abuja. “Vooral voor de aanstaande verkiezingen en de machtsoverdracht in augustus van de militairen aan de burgers zijn de uitgaven buiten de begroting om drastisch toegenomen. Babangida heeft miljoenen in zijn zak gestoken.”

Door het economisch wanbeleid onder Babangida zijn de basisstructuren van het land verder in verval geraakt. De olieraffinaderijen werken niet of in beperkte mate. Gebrek aan investeringen dreigt de raffinaderijen in oud roest te veranderen. Vandaar de steeds frequenter terugkerende benzinetekorten. In de turbines van de nationale elektriciteitsmaatschappij werd per ongeluk het verkeerde gas gestopt, zo luidt de officiële verklaring, waarna ontploffingen grote schade aanrichtten. Vandaar de onderbrekingen in de stroomvoorziening. Eerder hadden de autoriteiten de schuld gegeven aan een slang die tussen de turbines was gekropen en kortsluiting had veroorzaakt.

Het verhaal van de economische en sociale neergang is lang en pijnlijk en de excuses van de overheid zijn niet langer geloofwaardig in de ogen van de bevolking. In Lagos komt drinkwater niet of nog maar druppelsgewijs uit de kranen, terwijl hoge ambtenaren van het waterbedrijf illegaal bijverdienen door met tankauto's aangevoerd water in de volkswijken te verkopen. De misdaad neemt toe, en niet alleen in de beruchte metropool Lagos. Sommige diplomaten durven hun huis niet meer uit. Hun auto's worden op klaarlichte dag in files door bendes beroofd. De politie wil of kan niet optreden, of werkt samen met de misdadigers.

De Nigerianen hebben het nog nooit zo slecht gehad. Ex-president Obasanjo waarschuwt voor sociale desintegratie en het uiteenvallen van de natie. Hij vreest, evenals de meerderheid van de Nigerianen, dat Babangida er een geheime agenda op na houdt en niet zal opstappen in augustus. In het verleden leidden wisselingen van regimes tot een periode van hernieuwd enthousiasme onder de bevolking. De twee presidentskandidaten beloven in hun campagnes een opleving van de economie en herstel van de waardigheid van de Nigerianen. Maar hun beloften worden met scepsis begroet.

De door het leger goedgekeurde presidentskandidaten, Moshood Abiola en Bashir Tofa, zijn beiden zakenlui en multimiljonair. Beiden bedreven, zo zeggen diplomaten, op grote schaal corruptie om rijk te worden. Op de conventies van hun door het leger gevormde en gefinancierde partijen hebben zij miljoenen naira's uitgedeeld om als presidentskandidaat te worden verkozen. In de ogen van de Nigeriaanse kiezers belichamen zij het beeld van de verachtelijke politicus.