Mot beschermt zich met kreet als waarschuwingskleur

Sommige motten (nachtvlinders) maken ultrasone geluiden als ze de echosignalen horen, waarmee een jagende vleermuis zijn nachtelijk prooi opspoort. Hierdoor verminderen de motten hun pakkans. Vroeger dachten zoölogen dat de mot met dit geluid zijn belager tracht af te schrikken, of misschien diens echolokatiesysteem verstoort.

Canadese onderzoekers komen nu met een andere verklaring. Zij hebben aanwijzingen gevonden dat het mottegeluid het akoestisch equivalent is van de elders in het insektenrijk gebruikelijke waarschuwingskleuren. Met dit geluid zou de mot zijn vijand in het nachtelijk duister willen waarschuwen dat hij niet lekker smaakt.

Dorothy Dunning en collega's van de York Universiteit in Ontario bestudeerden verscheidene Canadese mottesoorten van de familie der Arctiidae. Deze motten reageren op het ultrasone vleermuisgepiep door zelf ultrasone clicks te laten horen.

De motten smaken werkelijk vies. Dat werd aangetoond door vleermuizen in gevangenschap schaaltjes met allerlei soorten motten voor te zetten. In totaal ging het om 466 motten, waarvan 163 arctiiden en 303 niet-arctiiden. De vleermuizen doodden 93 procent van de niet-arctiiden en slechts 53 procent van de arctiiden (87 stuks, waarvan ze er 19 niet eens opaten).

Daarna noteerden de biologen hoeveel motten van diverse families er door vleermuizen onder de straatlantaarn werden gevangen. Men ving de diertjes in ultraviolet-vallen en berekende, dat er beduidend minder arctiiden bij waren dan wanneer men een wllekeurig monster had genomen.

In een volgende proef werden enkele motten verminkt. Hun trommelvlies werd doorboord, waarna ze hun clicks niet meer koonden maken. Werden deze verminkte motten in de lucht gegooid, dan werden ze voor 80 procent gevangen (waarvan de helft niet opgegeten werd, maar op de grond viel), terwijl van de gezonde motten slechts 9 procent werd gevangen.

Tenslotte onderzochten de Canadese biologen hoe de motten reageerden op kunstmatig vleermuisgeluid. Van de niet-arctiiden bleek 92 procent te vluchten door weg te duiken of andere snelle manoeuvres. Van de arctiiden nam maar 18 procent die moeite.

De conclusie luidt, dat het geluid dat een vies smakende mot produceert als hij een jagende vleermuis hoort aankomen, bedoeld is als waarschuwing. Het is het nachtelijk equivalent van de felle waarschuwingskleuren waarmee bijvoorbeeld bepaalde vlinders overdag aan vogels laten weten dat zij giftig zijn. De jager leert snel dat lawaaiige motten niet lekker zijn en met rust gelaten moeten worden. (New Scientist, 5 juni 1993)