Jeltsins grondwetsberaad loopt vast

MOSKOU, 10 JUNI. De Constitutionele Vergadering van president Boris Jeltsin is in een impasse geraakt. Het grondwettelijke beraad, dat is samengesteld door het staatshoofd en ook onder diens leiding werkt, is niet in staat om tot overeenstemming te komen over de definitieve ontwerp-tekst van de nieuwe constitutie. Na nog geen week zijn de ambities van het presidentiële kamp al afgezwakt tot het opstellen van een nieuwe kieswet die het mogelijk moet maken een nieuw parlement te kiezen.

President Jeltsin is er gisteren zelfs toe overgegaan de delegatie uit het oppositionele parlement die vorige week het Kremlin uit protest tegen de vergaderorde had verlaten, uit te nodigen terug te keren. Vanmiddag zouden parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov en parlementariër Oleg Roemjantsev, de opsteller van de alternatieve grondwet van de volksvertegenwoordiger, een ingelaste plenaire zitting van de presidentiële "constituante' mogen toespreken. Of dat gebeurt is nog niet zeker: Chasboelatov is ziek.

Jeltsin hoopt met zijn manoeuvre zijn tegenstanders in de Opperste Sovjet alsnog tegen elkaar te kunnen uitspelen. Binnen de leiding van het parlement is zich een conflict aan het uitkristalliseren tussen voorzitter Chasboelatov en een aantal leden van het presidium dat uit is op een compromis met Jeltsin. Nadat hem zaterdag het woord was onthouden, had Chasboelatov het constitutionele beraad in het Kremlin verder willen boycotten. Zijn ondervoorzitter Nikolaj Rjabov daarentegen heeft er op aangedrongen de deur open te houden omdat alleen zo voorkomen kan worden dat de toch al feitelijk bestaande "dubbele macht' deze zomer ook nog eens tot uitdrukking zou komen via twee aparte grondwetten. Rjabov, dit voorjaar nog een van de meest geharnaste tegenstanders van Jeltsins beleid, wordt daarbij gesteund door de invloedrijke parlementariër Jevgeni Ambartsoemov, voorzitter van de buitenlandcommissie van de Opperste Sovjet, en Oleg Roemjantsev.

Chasboelatov wil op Jeltsins voorstel ingaan, zij het op vijf voorwaarden. Het parlement en de commissie-Roemjantsev moeten volwaardig kunnen participeren, alle concepten voor een nieuwe grondwet moeten ter discussie staan, Jeltsins constituante mag slechts met aanbevelingen komen, de nieuwe grondwet zal hoe dan ook door het Congres van Volksafgevaardigden moeten worden goedgekeurd en de president zal zijn opmerking van zaterdag dat “democratie en Sovjets onverenigbaar zijn” moeten intrekken, aldus de voorwaarden van Chasboelatov.

De invitatie van Jeltsin is echter niet alleen tactiek maar tevens een uiting van zwakte. De president had gehoopt het parlement met zijn Constitutionele Vergadering voor een voldongen feit te kunnen plaatsen. Om die reden had hij de status van het beraad ook bewust vaag geformuleerd. De constituante had slechts een “consultatief” karakter, maar het antwoord op de vraag wat hij zou gaan doen met de resultaten had Jeltsin tot nu toe steeds in het midden gelaten. Als de bijeenkomst in staat zou zijn geweest een nieuwe grondwet op te stellen, zou hij de kans hebben het oppositionele Volkscongres te passeren. Dat nu is niet gelukt. Hoewel de zittingen van de Constitutionele Vergadering besloten zijn en de voorzitters van de werkgroepen om beurten zeggen dat er “goed en ordelijk” wordt gewerkt, blijken er vooralsnog onoverbrugbare meningsverschillen te zijn gerezen. Het presidentiële kamp is vooral niet in staat geweest de autonome niet-slavische republieken binnen de Russische Federatie op één lijn te krijgen met de Russische gouvernementen en grote steden Moskou en St. Petersburg. De republieken willen niet dat de president, in ruil voor de steun van de numeriek veel belangrijkere gouverneurs, nu ook de gewone districten tot hun niveau opwaardeert. De republieken vrezen dat dit hun autonomie zal ondermijnen. Impliciet dreigen ze aldus de staatkundige eenheid van de federatie op te blazen. De presidenten van een aantal deelrepublieken hebben er daarom gisteren bij Jeltsin op aangedrongen Chasboelatov alsnog voor het Kremlin-beraad uit te nodigen.

    • Hubert Smeets