Hanoi ontbeert buitenlandse hulp; Vietnamezen zijn nog niet berekend op zoveel investeerders

In Vietnam is deze week al weer een derde Nederlandse handelsmissie op bezoek. De Rotterdamse Kamer van Koophandel opende dinsdag een kantoor in Ho Chi Minh Stad. ABN-AMRO opende vandaag haar eerste kantoor. De Vietnamese regering waardeert alle belangstelling, maar vraagt zich af waar de ontwikkelingshulp blijft.

VUNGTAU, 10 JUNI. Het betonnen Christus-beeld houdt ver boven de haven van Vungtau in het zuiden van Vietnam de armen wijd gespreid. Het lijkt een uitnodiging om terug te keren. Met een lift kan je binnenin naar de schouders van Christus en op de opengehouden handen heb je een prachtig uitzicht over de baai. 's Nachts kochten vluchtelingen hier eind jaren zeventig en begin tachtig hun aftocht van vissers met kilo's familiegoud.

Nu scheren Russsische helikopters laag over het water op weg naar de exploratieschepen voor de kust. Oliereserves bedragen tussen de 1 en 2,5 miljard vaten. Produktie van olie en gas nam vorig jaar met 40% toe en leverde Vietnam 1,5 miljard gulden op. Noren, Belgen, Britten, Australiërs, Fransen en Nederlanders maken haast om de velden af te zoeken en na de Russen ook tot produktie over te gaan. Teruggekeerde bootvluchtelingen bedienen de computers op de kantoren van de oliemaatschappijen in Vungtau, werken als tolk of adviseren bij het afsluiten van contracten.

De economie van Vietnam is vorig jaar gegroeid met 6,3 procent. De inflatie is teruggebracht van 690% eind jaren tachtig tot 15 procent nu en de regering wil de groei stimuleren tot 9,5 % per jaar. In het eerste kwartaal van dit jaar groeide de export met 16% tot 1 miljard gulden, voornamelijk door de uitvoer van een verbeterde kwaliteit rijst en olie.

Dit jaar wordt een groei verwacht van 7,5 procent. Hanoi wil dat het gemiddelde inkomen van 370 gulden per jaar vóór het einde van deze eeuw verdubbeld is. Daarvoor moet per jaar 7 miljard gulden worden genvesteerd maar onder druk van de Verenigde Staten, die na het beëindigen van de oorlog een handelsembargo instelden, kunnen IMF en Wereldbank Vietnam nog niet helpen. In april hield Washington opnieuw een voorstel om leningen via het IMF aan Vietnam te verstrekken op. Dit najaar wordt een donorconferentie gehouden in Genève. Als de infrastructuur niet wordt verbeterd, stagneert de groei.

Maar ook intern kampt Vietnam met grote problemen om het enthousiame van de economische en politieke vernieuwing die in 1986 aarzelend op gang kwam om te zetten in een allesomvattend ontwikkelingsplan. De laatste maanden hebben buitenlandse investeerders moeite om nieuwe contracten te tekenen. De KLM vliegt sinds april wekelijks op Ho Chi Minh Stad maar mag er nog geen kaartjes verkopen. Het aanbod van vracht is zo groot dat soms een lading moet worden geweigerd. Buitenlandse banken mogen alleen hun hoofdkantoren vertegenwoordigen, maar nog geen echte zaken doen. Vergunningen voor nieuwe vestigingen worden opgehouden.

“Noem het aarzeling, de vrees dat ze het niet helemaal bij kunnen houden”, zegt Alex Kiljan van Heuven die in Vietnam voor Heineken in samenwerking met de Vietnamezen brouwerijen koopt of bouwt. “Het is geen geringe opgave om van een commando-economie om te schakelen naar de vrije markt. Plotseling vragen de Vietnamezen nu na de eerste boom met bijna 626 contracten en buitenlandse investeringen van 9 miljard gulden hoeveel wijzer zij zelf van al die deals van de laatste drie jaar zijn geworden. Pas als het handelsembargo van Amerika verdwijnt kan de economie echt in snel tempo groeien.”

Chu Van Hop, die vorig jaar terugkeerde vanuit Australië en nu advies geeft aan buitenlandse maatschappijen, zegt dat de regering heeft onderschat welke maatregelen zij moet nemen om de buitenlandse investeringen tot een succes te maken. Nog steeds valt de electriciteit uit, het wegensysteem is niet opgewassen tegen het toenemende vrachtvervoer, telecommunicatie kan het aanbod niet bijhouden en de vliegverbindingen worden met oude, soms gammele toestellen onderhouden.

“Het centrale gezag en de volkscomitees kunnen onvoldoende geld aantrekken via belastingen en het buitenland om aan hun eigen aspiraties te voldoen. Je kunt wel zeggen "kom maar binnen met de poet' maar dan moet je ook iets te bieden hebben. Vietnam is een verwoest land en de regering heeft zich in het verleden verstrikt in prestige-objecten. Nu gaat het om voorzieningen die er allang zouden moeten zijn als je een snelle groei wilt bereiken. Ook het ambtenarenapparaat heeft grote moeite om alle wetjes en geboden uit te voeren nu er haast wordt gemaakt om aan de krachtige ontwikkeling in geheel Azië deel te nemen.”

Veel experts menen dat die gigantische investeringen voor de infrastructuur alleen via internationale instituten kunnen worden geregeld. Maar Washington verzet zich daar nog steeds tegen, omdat het eerst nog meer duidelijkheid wil hebben over het lot van vermiste Amerikaanse piloten in Vietnam, 18 jaar na het einde van de oorlog. De "baby-tiger' wacht dus op de moeder hoe gek dat misschien ook klinkt als het over een voormalige vijand gaat.

De gids in het voormalige paleis van president Nguyen van Thieu neemt het woord vijand niet meer in de mond als zij het over de oorlog heeft. In tegenstelling tot vorig jaar geeft zij de feiten zonder commentaar. Buiten onder de palmbomen hangen nog wel foto's van verwoestingen die de Amerikaanse B 52's aanrichten en van de vergiftiging van het land met het ontbladeringsmiddel, de kankerverwekker en misvormer: Agent Orange.

Leon van Nijnatten uit Waalwijk heeft tijdens de laatste handelsmissie eind vorige week in Hanoi overlegd om apparatuur te gaan leveren voor technische scholen. “De belangstelling in Vietnam is enorm en ze willen graag onze spullen kopen,” zegt hij op het drijvende hotel in Ho Chi Minh Stad. “Maar de Vietnamese autoriteiten krijgen hun buik vol van al die Nederlandse missies. Mooie praatjes, windmolens en klompen, vage beloftes. Kijk die Mitterrand kwam hier en die beloofde meteen het Franse hulpbedrag te verhogen tot 110 miljoen gulden. Wij geven een schamele 8 miljoen gulden op een begroting van 6,4 miljard en dan nog via internationale instellingen. De Kamer wil niet dat we direct hulp gaan verlenen. Maar wat hebben al die economische missies voor zin als je niet daarnaast wilt laten merken dat je serieus bent.”

Van Nijnatten zet zijn in Hanoi gekochte bamboe tropenhelm af en maakt zich kwaad: “Nederland is hier na Taiwan, Hong Kong, Frankrijk, Australië en Zuid Korea de zesde investeerder met een half miljard gulden. Vietnam is bereid om meer met West-Europa te doen, maar dan kan je toch niet blijven zeggen dat hulp eraan komt, terwijl de politieke wil thuis ontbreekt om Vietnam echt in haar ontwikkeling te helpen. In Indonesië hebben we een debâcle gekend door het afsnijden van de hulp. Ik ben daardoor een miljoenenorder misgelopen. Daar zouden we toch van moeten leren!”

    • Willebrord Nieuwenhuis