De slalom van Lubbers...

RUUD LUBBERS HEEFT een ongeëvenaarde handigheid om creatieve compromissen te verzinnen voor lastige situaties.

Zo ook gisteren, op een FNV-congres in Amsterdam. Daar zette de premier het parcours uit om een paar klemmende sociaal-economische obstakels van deze zomer te nemen. Haast terloops gaf Lubbers aan met welke slalom-bewegingen hij denkt de politieke pijnpunten bij de ambtenarenstakingen en bij de aanpassing van de bijstand voor jongeren weg te werken. De korting op de bijstand, die vorige week nog de kop van een staatssecretaris kostte en de coalitiegenoot in nieuwe stadia van ontreddering heeft gebracht, kan aanvaardbaar worden gemaakt door meer banen aan te bieden in het kader van de Jeugdwerkgarantiewet (JWG). Voor het CAO-conflict met de ambtenaren, dat inmiddels voor opstapelend huisvuil in Rotterdam en Den Haag en voor twee OV-loze dagen in Amsterdam en Rotterdam heeft gezorgd, suggereerde Lubbers als uitweg een twee-jarige CAO.

Als Lubbers zijn zin krijgt, kunnen meer jongeren zonder studie of vaste baan rekenen op gesubsidieerde baantjes bij het rijk, de provincies of gemeenten. Meestal gaat dat om nutteloos werk, maar alles is beter dan thuis op de bank hangen en wachten op het girootje van de bijstand. Niettemin is verruiming van het aantal JWG-banen een collectivistische oplossing van een arbeidsmarkt- en scholingsprobleem. Als sommige jongeren slechts tegen subsidie aan een baan kunnen worden geholpen, betekent het dat de prijs van hun arbeid niet deugt.

Het recente voorstel van de OESO, de club van 24 rijke industrielanden, om ter bestrijding van de werkloosheid het minimumloon los te laten om aan de onderkant van de arbeidsmarkt banen te scheppen, is in de Nederlandse politiek nog niet opgepikt. Het zou namelijk betekenen dat het hele uitkeringsgebouw dat aan het minimumloon is gekoppeld, onder handen moet worden genomen. Overigens zou dan ook de verbindendverklaring van CAO's moeten worden opgegeven, wil er wezenlijk van het scheppen van banen sprake zijn.

DE JWG IS een kostbare manier om een uitvoeringsprobleem bij de bijstand op te lossen: voor 1993 staat 188,5 miljoen gulden op de begroting van Sociale Zaken, bedoeld voor tienduizend JWG'ers. Per JWG'er is dat gemiddeld ruim achttienduizend gulden, subsidie wel te verstaan. In 1992 bedroegen de uitvoeringskosten via de "Jeugdwerkgarantie-organisatie' voor zevenduizend JWG'ers 12,6 miljoen gulden. Voor bemiddeling bij gesubsidieerde werkverschaffing bij de (semi-)overheid is dat weggegooid geld.

Terecht heeft de FNV zich verzet tegen oprekking van de JWG. De vakcentrale heeft een ander plan bedacht om meer banen te scheppen: belast langer werken, dan wordt arbeidstijdverkorting fiscaal aantrekkelijker. Wie meer dan 35 uur werkt, zou meer belasting moeten betalen. Eens is de arbeidersbeweging ontstaan om loon naar werk te eisen. De Nederlandse vakbeweging heeft van die traditie al heel lang afstand genomen en is meer en meer een organisatie van ambtenaren en uitkeringsgerechtigden geworden.

...en de tweejarige CAO

GEEN WONDER DAT juist bij de ambtenaren-CAO de vakbeweging zo actief is. Ambtenaren zijn de laatste groep goed georganiseerde werknemers in Nederland. Hoewel de CAO-onderhandelingen dit jaar voor het eerst gedecentraliseerd plaatshebben, vertonen ze een opmerkelijk collectief karakter: de inzet is overal 2,5 procent en afwijzing van aantasting van secundaire voorwaarden. Stakingen hebben bij goed weer vrijwel nooit slagkracht en afgezien van de rattenplaag die Rotterdam bedreigt heeft niemand tot nu toe echt last van de stakende gemeente- of rijksambtenaren. Naarmate de vakantie dichter nadert, verliest het actiewapen verder aan scherpte.

Lubbers kan het negatieve bod van de overheidswerkgevers dus rustig herhalen zonder grote sociale spanningen te hoeven vrezen. Ter omzwachteling verpakte hij dat gisteren in een aanbod voor een twee-jarige CAO. Dat kan een risico inhouden voor de ene of de andere partij: de twee-jarige CAO in de zorgsector die vorig jaar werd afgesloten, bracht het kabinet begin dit jaar in grote verlegenheid omdat de reële loonstijging veel hoger dan aangenomen uitvalt. Lubbers' bedoeling is ongetwijfeld om voor twee jaar in de buurt van de nullijn te blijven.

BEDRIJVEN ZONDER geld - zie Hoogovens, DAF en Philips - bevriezen hun CAO. De overheid heeft al jaren meer schulden dan een bedrijf zich ooit zou kunnen veroorloven. Als ambtenaren werkelijk de marktsector willen volgen, houdt niemand ze tegen om hun gunstige sociale-zekerheidsregelingen vaarwel te zeggen en een beter betaalde baan in de particuliere sector te zoeken.