Cultuurschok op Saba

Misschien waren ze te argeloos aan hun tropische avontuur begonnen. Het driejarig contract om les te komen geven op de Saba Comprehensive School hadden ze immers zo in hun zak. Een karwei dat ze wel eens even zouden klaren.

Anderhalf jaar geleden vertrokken Jacqueline Bouwman en Gerard Vandervelden, beiden midden twintig, naar de Bovenwindse eilanden. Saba, een groene rots in de Carabische Zee. Half zo groot als Schiermonnikoog. Duizend inwoners, drie dorpen, twee scholen. Deze maand keren ze voortijdig terug naar Nederland, want de wis-en natuurkundelessen van Jacqueline worden overgenomen door een Sabaanse docent. Volgens de geldende regels gaan Antillianen altijd voor. Eigenlijk komt het ze niet eens zo slecht uit, want hun tijd op Saba is weliswaar enerverend geweest, makkelijk hebben ze het er niet gehad. Op school deden zich veel problemen voor met het nieuwe, Engelstalige lesprogramma. En het leven in een gemeenschap waar iedereen elkaar kent is benauwend. Hun verhalen duikelen over elkaar heen, opgetogen als ze zijn dat er een nieuw gezicht in hun mini-wereld opduikt. Ondertussen klettert de warme regen op het dak van de veranda. De damp stijgt op uit de tropische tuin en de bladeren van de palmbomen en varen glimmen van tevredenheid. In de schemering beginnen de kikkers van het ene op het andere moment met hun oorverdovende fluitconcert.

Na een aantal jaren wiskundeles te hebben gegeven op een school voor voortgezet speciaal onderwijs, wilde Jacqueline wel eens wat anders. Een advertentie in de krant en een sollicitatiegesprek in Lelystad met de Nederlandse directeur van de Saba Comprehensive School leverde Jacqueline een contract voor drie jaar op. Haar vriend Gerard, bevoegd voor tekenen en handvaardigheid, werd in één moeite door als docent geschiedenis benoemd, want die vacature stond ook nog open. Hij had niet gesolliciteerd en ook het feit dat hij zelf het vak geschiedenis reeds in de tweede klas van de MAVO had laten vallen bleek geen bezwaar te zijn. Achteraf gezien is het allemaal te vlot geregeld, vinden ze. Essentiële informatie over de voertaal op school - Engels - en het lesprogramma hebben ze op dat moment niet gekregen. Ze wisten niet waar ze zich op moeten voorbereiden.

Eenmaal op Saba gearriveerd bleek dat het schoolprogramma in alle opzichten afweek van het Nederlandse, en dat de directeur van hen een grote mate van inventiviteit verwachtte als het om de invulling van de lessen ging. Bovendien werden ze geacht niet sommige, maar alle lessen in het Engels te geven. Engels is de thuistaal van de Sabaanse kinderen en enkele jaren geleden heeft het eiland de knoop doorgehakt en gekozen voor basisonderwijs in de moedertaal. Nederlands staat alleen nog als vak op het rooster. Het bestaansrecht van de Nederlandstalige MAVO, ook nog niet zo lang geleden op Saba ingevoerd, werd hierdoor ondergraven en dit schooljaar heeft een laatste lichting van zes leerlingen eindexamen gedaan. Daarvoor in de plaats is men gestart met CXC(Caribbean Exam Council), een progamma dat niet alleen beter zou aansluiten op de Engelstalige basisschool, maar ook tegemoet komt aan de wens om de 65 leerlingen een onderwijsprogramma aan te bieden uit de eigen regio. De toevoeging programma' moet niet verkeerd begrepen worden, zo legt Jacqueline uit. CXCis niet meer dan een pakket streng gecontroleerde examens, samengevat in een syllabus, waarbij de scholen zelf het lesprogramma moeten maken en de juiste leerboeken moeten zoeken. ""We kwamen halverwege het schooljaar op Saba aan'', vertelt Jacqueline, ""en de eerste dag kreeg ik een wiskundeboek in handen gedrukt met de mededeling dat ik dit voor de zomervakantie uit moest hebben. Dat lukte makkelijk. Bij de overgangsexamens raakten iedereen plotseling in alle staten van opwinding want toen pas bleek dat de examenvragen en de leerstof uit het wiskundeboek niet overeenkwamen.'' Jacqueline voelde zich in haar hemd staan en vreesde het ergste voor de rapportcijfers van haar leerlingen. Ze belde de Onderwijsinspectie op St. Maarten die hoogstverbaasd was dat ze nooit een curriculum had gezien. Sterker nog: ook de directeur bleek er niet over te beschikken. Hij vond dat ze zelf maar op zoek moest gaan naar de juiste boeken. ""Maar er is hier helemaal geen boekwinkel'', was haar wanhopige reactie. De Engelstalige zusterschool op St. Maarten had wel een programma op papier had staan, maar wilde dat alleen tegen een flink bedrag afstaan, want het is was in eigen tijd tot stand gekomen. Jacqueline: ""Eigenlijk weet ik nu nog steeds niet welke boeken ik moet gebruiken. In de tweede klas heb ik maar een Nederlands wiskundeboek bijgepakt, want ik heb begrepen dat ik parabolen moet behandelen.''

Zo makkelijk als Gerard als docent was aangenomen, zo eenvoudig werd hij ook weer van het rooster afgevoerd. Hij had zich onvoldoende gerealiseerd dat hij de geschiedenis van Saba en het Carabisch moest gaan doceren. Toen hij op het eiland aankwam moest hij tot zijn schrik vaststellen dat je op een verafgelegen rots midden in de zee weinig lesmateriaal kunt krijgen. ""Daar staat de encyclopedie'', had de directeur hem nog gewezen. Meer documentatie was niet voorhanden op de school.

Ondanks alle tegenslag vindt Jacqueline dat ze haar leerlingen nog aardig wat wiskunde heeft bijgebracht. Aan inzet heeft het haar niet ontbroken want ook na schooltijd heeft ze van alles met de kinderen ondernomen. Dat zal ze missen als ze weer terug is in Nijmegen. De naailes met de meiden, de extra bijspijkeruurtjes voor de zwakke rekenaars, het zwemmen met de kinderen bij de haven. En ook Kim, die Jacqueline een zelfgemaakt armbandje kwam brengen toen ze hoorde dat ze wegging. Naar Nederlandse maatstaven zou Kim op een school voor zeer moeilijk lerende kinderen thuishoren, maar hier moet ze haar tijd uitzitten op de enige school voor voortgezet onderwijs die Saba rijk is. Iedereen heeft problemen met haar, maar haar moeilijke gedrag verbaast Jacqueline nauwelijks, al is haar protest soms luidruchtig. ""Ze woont vlak naast school en als ze geschorst is zet ze haar stereo-installatie zo hard aan dat niemand meer kan lesgeven.''

    • Michaja Langelaan