Vlucht uit realiteit op de tonen van een vadsige diva

De rivier Okkervil. Regie: Beatrijs Hulskes en Mirjam van Veelen. Met: Oleg Otsii, Irina Vasilenko, Svetlana Grigorjeva. In het voorprogramma: Een reis met kameraad Tsjkalov naar de Noordpool (Perechod tovarisjtsja Tsjkalova tsjerez svery polus). Regie: Maksim Pezjemski. In: Amsterdam, Rialto.

Het zou eufemistisch zijn om De rivier Okkervil een curieuze film te noemen. Twee Nederlandse beeldende kunstenaars, Beatrijs Hulskes en Mirjam van Veelen, die elkaar op de academie Minerva in Groningen hadden leren kennen, raakten in de ban van de gelijknamige novelle van de Russische schrijfster Tatjana Tolstoja. Zonder enige noemenswaardige filmervaring besloten ze samen in 1990 het verhaal in het toenmalige Leningrad te verfilmen, met gebruikmaking van Russische acteurs, crew, componist en laboratorium. Een belangrijke plaats moest ingenomen worden door animatiefragmenten, die de gemoedstoestand van de hoofdpersoon uitdrukken. Deze onbestemde man droomt weg bij oude grammofoonplaten van een legendarische zangeres. Als hij ontdekt dat ze nog leeft, brengt hij haar een verjaarsbezoek. Dat loopt uit op een teleurstelling, want de vadsige matrone is net zo mies als de realiteit die hij juist met behulp van haar stem wilde ontvluchten.

Volgens een bespreking van Tolstoja's novelle in deze krant door Reinout van der Heijden zijn veel voorwerpen in haar verhalen bezield. Dat animisme vindt een originele pendant in Hulskes' en Van Veelens animatie, die gebruik maakt van cut-outs van de personages, maar ook van borduurseltjes, kraaltjes, raffia en ander fröbelwerk. De vijftig minuten durende film maakt een verbazingwekkend authentiek-Russische indruk, ook in de zweverige verteltrant, die weinig traditionele informatie overdraagt (het belang van de titel blijft bij voorbeeld in mist gehuld), maar door emoties, intutie en dweepzucht voortgestuwd wordt.

Om een volwaardig programma te krijgen wordt in het voorprogramma een echte Russische film vertoond, die eveneens deels animatietechnieken gebruikt om een vorm van heldenverering te relativeren. De reis van kameraad Tsjkalov naar de Noordpool van Maksim Pezjemski (1991) is een aardige satire op de Sovjet-propagandafilm van weleer, waarin een ontdekkingsreiziger de vlag met hamer en sikkel op de Noordpool plaatst, waarna de wereld de andere kant op gaat draaien.