Kiezen voor kwaliteit

MET EEN VARIANT op het oude gezegde zegt de PvdA-top sinds gisteren: de staatssecretaris is weg, leve de staatssecretaris.

De wijze waarop de capaciteiten van de nieuwe man op Sociale Zaken, J. Wallage, worden bejubeld, wekt de indruk dat deze post tot afgelopen vrijdag drieëneenhalf jaar lang in verkeerde handen is geweest. De verhuizing van Wallage van onderwijs naar de door het gedwongen vertrek van Ter Veld vacante functie op Sociale Zaken en de benoeming van de bestuurskundige In 't Veld op het ministerie van onderwijs in Zoetermeer, moet volgens PvdA-leider Kok en fractievoorzitter Wöltgens worden beschouwd als een "kwaliteitsimpuls'.

Daarmee is het hoge woord eruit: de partijtop heeft de stroeve relatie tussen staatssecretaris Ter Veld en de "eigen' fractie in de Tweede Kamer dankbaar aangegrepen voor een herschikking binnen het PvdA-deel in het kabinet. Voor Wallage is daarbij een hoge beloning in het vooruitzicht gesteld. Want, zo maakte fractieleider Wöltgens gisteravond duidelijk, mocht Wallage erin slagen ook zijn nieuwe taak goed te volbrengen dan kan hij erop rekenen te worden bevorderd tot één van de voormannen van de PvdA.

VOLGENS DE PARTIJTOP van de PvdA wordt met het leveren van de twee zwaargewichten het bewijs geleverd dat de partij de huidige coalitie tot een goed einde wil brengen. Zo kàn het worden uitgelegd. Maar de stralenkrans die Wallage met zijn benoeming op Sociale Zaken heeft meegekregen, kan ook anders worden genterpreteerd. De kandidaat-kroonprins dient immers met het oog op zijn toekomst krediet binnen zijn eigen partij op te bouwen. Eén ding is duidelijk: dat zal hem niet lukken als hij gewoon doorgaat op het door staatssecretaris Ter Veld ingeslagen pad. Aan hem de taak het beleid breed gedragen te krijgen, zei fractieleider Wöltgens gisteren. Dat kan niet anders betekenen dan het zo gevoelige sociale-zekerheidsdeel een duidelijker PvdA-profiel geven.

Maar wat vindt de coalitiepartner daarvan? En dan komt een tweede factor in het geding: Wallages promotie tot tweede PvdA-man in het kabinet (hoewel "slechts' staatssecretaris) kan eveneens als een signaal aan het CDA worden opgevat dat hij niet te veel mag worden dwarsgezeten. Geladen debatten met mogelijke repercussies voor de coalitie liggen in het verschiet.

EEN “ONHERSTELBARE vertrouwensbreuk” tussen een staatssecretaris en de haar geestverwante fractie is uitgemond in een voor de PvdA ingrijpende verschuiving binnen het kabinet. Het coalitiekarakter van Nederlandse kabinetten maakt dit soort operaties altijd tot een hachelijke zaak, terwijl er vaak veel voor te zeggen valt. Er kunnen politieke en persoonlijke redenen zijn om tot tussentijdse wisselingen in een kabinet te komen. Een voorwaarde daarbij is wel dat open kaart wordt gespeeld over de werkelijke beweegredenen. Maar dat is helaas weer niet gebeurd.