Aspin in Kiev

IN FEITE HEEFT Les Aspin, Clintons minister van defensie, gisteren in Kiev de lijn van Jim Baker doorgetrokken.

Kort na de ineenstorting van de Sovjet-Unie bracht de toenmalige Amerikaanse minister van buitenlandse zaken bliksembezoeken aan de voormalige Sovjet-republieken met kernwapens op hun grondgebied. Het resultaat van die reis was dat de nieuwe staten weliswaar in beginsel een Russisch nucleair monopolie accepteerden, maar dat bij wijze van tegenprestatie op handen zijnde verdragen met de Amerikanen over wederzijdse vermindering van de arsenalen kernwapens (zoals START I en II) niet zonder hun goedkeuring tot stand zouden kunnen komen. Praktisch werden zo naast Rusland drie staten tot de status van strategische partners van de Verenigde Staten opgewaardeerd: Kazachstan, Wit-Rusland en de Oekrane.

De nieuwe Amerikaanse regering blijkt nu dit beleid van een zekere mate van erkenning van de bestaande toestand in ruil voor de belofte van meegaandheid later te willen voortzetten. Oekraënse bezwaren tegen ontmanteling van de "eigen' kernwapens en vervolgens tegen afvoer van de kernkoppen naar de demontagefabrieken in Rusland zijn in Washington ernstig genomen. Aspin had zelfs een voorstel op zak om die kernkoppen voorlopig onder internationaal toezicht in de Oekrane op te slaan. Het waarschijnlijk nogal theoretische risico dat de Oekrane de kernwapens op zijn grondgebied operationeel zou maken, wordt op die manier weggenomen. Anderzijds houden de Oekraëners een drukmiddel in handen zolang hun onderhandelingen met Moskou over de afwikkeling van de Sovjet-erfenis niet tot ieders tevredenheid zijn afgerond.

HET IS BEGRIJPELIJK dat het Amerikaanse voorstel Moskou allesbehalve applaus heeft ontlokt. Als gevolg van het Oekraënse dwarsliggen wordt er immers afbreuk gedaan aan de oorspronkelijke afspraak dat Rusland de enige wettige erfgenaam van de Sovjet-Unie zou zijn waar het ging om de status van grote mogendheid zoals die tot uiting komt in het permanente lidmaatschap van de Veiligheidsraad en de deelneming als internationaal erkende atoomstaat aan het verdrag tegen spreiding van kernwapens.

De wereld lijkt er nu een hybride type mogendheid bij te krijgen: in het bezit van ontmantelde en onder internationaal beheer geplaatste kernwapens. Wat dat voor de internationale verdragen met betrekking tot kernwapens betekent, moet nog door de Amerikaanse regering worden uitgelegd. Die uitleg zal er wel op neerkomen dat de Oekrane uiteindelijk toch volledig en zoals destijds overeengekomen van zijn kernwapens afstand zal (moeten) doen en dat dan dus de oorspronkelijke verhoudingen in de wereld zullen zijn hersteld.

HET ALTERNATIEF van zware druk op Kiev past niet in de afstandelijke aanpak van internationale problemen zoals het nieuwe team in Washington die praktiseert. Amerika beperkt zich tot het aangeven van de richting waarin de wereld zich volgens het Amerikaanse concept zou moeten bewegen, het is zelfs bereid daartoe hand- en spandiensten te verrichten, maar forceren van de uitkomst wordt zo lang mogelijk vermeden. Hoe lang moet worden afgewacht.