Nieuwe staatssecretaris moet gevoelige dossiers door parlement loodsen

DEN HAAG, 7 JUNI. De nieuwe staatssecretaris van sociale zaken staat voor de taak een aantal politiek gevoelige dossiers door het parlement te loodsen. Minder dan een jaar voor de Tweede-Kamerverkiezingen wacht de sociale zekerheid een aantal ingrepen die in het bijzonder bij de achterban van de PvdA als pijnlijk zullen worden ervaren.

Dat geldt natuurlijk niet op de laatste plaats voor de WAO. Het wetsvoorstel "Terugdringing Beroep op de Arbeidsongeschiktheid' mag dan na veel gekrakeel begin dit jaar door de Tweede Kamer zijn aanvaard, de Eerste Kamer is nog lang niet zo ver. De door het kabinet beoogde ingangsdatum van 1 juli is al niet meer haalbaar.

Geen fractie in de Senaat is over het wetsvoorstel te spreken. Net als in de Tweede Kamer meent het CDA dat het kabinet eigenlijk had moeten vasthouden aan zijn oorspronkelijke plannen ook de bestaande WAO-uitkeringen te verlagen. Alle partijen, in het bijzonder de PvdA, vinden bovendien dat het kabinet een regeling moet bedenken voor de chronisch zieken, de mensen met een progressief ziektebeeld, kortom werknemers die buiten aanvullende collectieve verzekeringen vallen en dus, wanneer ze arbeidsongeschikt raken, met een stevige achteruitgang in hun inkomen te maken krijgen. Kabinet en Tweede Kamer hebben in gezamenlijkheid vastgesteld dat dit een pijnlijk doch onoplosbaar probleem is. Ter Veld heeft de Senaat ook laten weten dit niet als een kabinetstaak te zien; een stelling die de PvdA-fractie daar, in haar eigen bewoordingen, “rauw op de maag” is gevallen.

De nieuwe staatssecretaris zal zich moeten buigen over een suggestie die de PvdA in de Eerste Kamer inmiddels heeft gedaan. Op elke aanvullende verzekering die via CAO's tegen arbeidsongeschiktheid is gesloten, zou per deelnemer een tientje moeten worden gelegd. De opbrengst moet naar een waarborgfonds waaruit voor de onverzekerde en arbeidsongeschikt geraakte chronisch zieke toch een aanvullende uitkering kan worden betaald. Een nieuwe keuze dus voor collectiviteit, waar de strekking van de gewijzigde WAO juist was een grotere verantwoordelijkheid voor de individuele werknemer.

Dan zijn er in de Eerste Kamer ook gevoelige wetsvoorstellen aan de orde voor wijzigingen van de Ziektewet (waarbij bedrijven de eerste weken zieke werknemers zelf moeten doorbetalen) en de Arbowet. Ook de Wet voorzieningen gehandicapten staat op de rol, een wijziging in de AAW die enerzijds leidt tot het recht van ook 65-plussers op AAW-voorzieningen, maar anderzijds tot de omstreden maatregel dat gehandicapten een hogere eigen financiële bijdrage op tafel moeten leggen voor bijvoorbeeld een rolstoel.

Bij de Eerste Kamer stuitte Ter Veld eerder dit jaar al op onoverkomelijk verzet met haar plannen de bestaande Algemene Weduwen- en Wezenwet (AWW) om te zetten in een Algemene Nabestaandenwet (ANW). Gelijke behandeling noopte tot deze wijzigingen die voor sommige weduwen tot een lagere uitkering leiden. De Senaat nam er geen genoegen mee; een nieuw wetsvoorstel moet nu eerst nog weer door de Tweede Kamer.

Zonder meer omstreden in de Tweede Kamer zijn de recente voorstellen om de bijstand voor jongeren tot en met 21 jaar in principe af te schaffen (en hen via het Jeugdwerkgarantieplan aan het werk te houden), en de bijstand voor de groep van 21 tot 27 jaar terug te brengen van 70 tot 50 procent van het minimumloon. De partij van de vorige en komende staatssecretaris loopt te hoop tegen deze ingreep. CDA-fractie en oppositie plaatsen grote vraagtekens bij de zogenoemde bonus/malus-regeling. Dat bedrijven een boete krijgen als een werknemer arbeidsongeschikt raakt is een zeer omstreden kwestie; de staatssecretaris zal er kort na de zomer nog eens met de Tweede Kamer over moeten praten.

Dit najaar komt de parlementaire enquêtecommissie die de uitvoering van de werknemersverzekeringen onderzoekt met haar aanbevelingen. Ze zullen hoogstwaarschijnlijk tot ingrijpender wijzigingen van het stelsel leiden dan in de nieuwe Organisatiewet Sociale Verzekeringen, die vorige maand naar de Tweede Kamer is gestuurd, al zijn voorzien.

Dan zijn er twee onderzoeken naar de uitvoering van de Algemene Bijstandswet gaande, waarvan de resultaten dit najaar worden verwacht. In het bijzonder de fraudegevoeligheid is het onderwerp. De Tweede Kamer discussieert schriftelijk al geruime tijd over een gewijzigde bijstandswet - bijvoorbeeld over de vraag of gemeenten meer zelf aan bijstand moeten gaan betalen - maar zal na deze onderzoeken pas echt knopen doorhakken. Moet een alleenstaande moeder met kinderen boven de 12 worden verplicht naar een baan uit te kijken? Het is maar een van de vragen die dan aan de orde zijn.

Bij dit alles heeft de staatssecretaris van sociale zaken verder de taak de verstandhouding met de PvdA-fractie in de Tweede Kamer op peil te houden.