Monumenten en lege spaarpotten

Na maanden van herstelwerkzaamheden kwam de Waag op de Nieuwmarkt - het oudste niet-kerkelijke monument van Amsterdam - de afgelopen weken uit de steigers.

De dode duiven die de afwatering verstopten zijn verwijderd, het gedurende eeuwen met urine besproeide metselwerk is vervangen en de uitgebeten houten deuren zitten strak in de lak. De Waag, in stripvorm vereeuwigd als het slot Bommelstein, staat weer klaar om in gebruik te worden genomen.

Vraag is alleen wie de nieuwe kasteelheer zal worden. Zes jaar geleden trok het Joods Historisch Museum als laatste gebruiker de deur achter zich dicht. Aangezochte huurders gingen sindsdien ruzieënd failliet of verdwenen min of meer stilletjes uit het zicht. De gemeente derfde voor tonnen aan huur, terwijl de leegstand al snel zijn tol begon te eisen. De verf van de ene verbouwing was nog niet droog, of scheuren in het voegsel en poreuze muren kondigden al weer de volgende ingreep aan.

De strijd om de Waag lijkt nu nog te gaan tussen het museum voor het Kinderboek en een combinatie van het reclamemuseum, het spaarpottenmuseum en een doorlopende televisiepresentatie over Amsterdam voor toeristen. Terwijl de keuze voor de kinderboeken wordt aanbevolen door Annie M.G. Schmidt, kunnen de spaarpotten en de reclame rekenen op de hartelijke aanbeveling van Alfred Heineken en Albert Heijn.

Een speciaal ingestelde commissie, gesteund door de bewoners, adviseerde eerder dit jaar unaniem te kiezen voor het Kinderboek, maar Monumenten-wethouder Louis Genet (PvdA) besloot anders. Want het museum voor het Kinderboek heeft meer sympathie dan geld, terwijl de verhoudingen bij de spaarpotten en de reclame net omgekeerd liggen. Namens het college van burgemeester en wethouders sprak Genet dan ook zijn voorkeur uit voor de combinatie met het reclame-museum.

De museumcombinatie hoeft de gemeente geen cent te kosten en dat gaf de doorslag. Met behulp van ondermeer het VSB-fonds is de financiering zeker voor de komende tien jaar gegarandeerd. Dat kan van de plannen van de Stichting Kinder- en jeugdliteratuur, de drijvende kracht achter het Museum voor het Kinderboek niet worden gezegd. De aanhangers van het Kinderboekenmuseum zijn ervan overtuigd dat het geld voor hun plannen op tafel zal komen. Maar daarvoor denkt de stichting nog enkele maanden nodig te hebben.

Na de jarenlange vertraging is het Amsterdamse bestuurscollege echter bevangen door een brandende haast. Geluiden uit een aantal fracties om het museum voor het Kinderboek nog enige tijd te gunnen hadden weinig effect: de knoop zal over twee en halve week in de gemeenteraad worden doorgehakt.

Er blijven wat kanttekeningen. Tegenstanders van het reclame- en spaarpottenmuseum zijn bevreesd dat de Waag alsnog zal bezwijken onder de stroom van 150.000 bezoekers die de museum-combinatie jaarlijks denkt te gaan ontvangen. Monumentenzorg maakt zich minder zorgen: het oude vestingswerk kan wel tegen een stootje.

En dan zijn er de uitgangspunten die de gemeente ooit zelf formuleerde voor de bestemming van de Waag (onder andere “uitgaan van de monumentale waarde, verlevendiging van de buurt, positieve sociaal-economische effecten”). Hoewel de gemeenteraad nog vorig jaar een motie van Groen Links aannam waarin een subsidie voor de Waag niet werd uitgesloten, blijkt nu vooral het financiële criterium overeind gebleven.

Daarmee lijkt de toon voor de komende jaren gezet. Op dit moment moet Amsterdam voor 170 miljoen gulden aan achterstallig onderhoud aan monumenten verrichten. Speciale rijksbijdragen voor het onderhoud via de stadsvernieuwingsgelden zijn stopgezet, zodat de jaarlijks beschikbare geldstroom is opgedroogd tot tien miljoen gulden per jaar. De spaarpotten voor de monumenten zijn leeg en iedere manier om ze te vullen wordt met beide handen aangegrepen. Desnoods door ze ten toon te stellen.