Graettinger manifesteert zich alsnog met een knal

Concert: Ebony Band met werk van Robert Graettinger, Pete Rugolo en Franklyn Marks. Directie: Gunther Schuller. Gehoord: 6/6 Wangzaal, Beurs van Berlage, Amsterdam. Herhaling: 8/6 Muziekcentrum Vredenburg, Utrecht.

“Voor mensen die Van Vlijmen en Loevendie in de vingers hebben, is die Graettinger niet zo moeilijk”, zei Werner Herbers, artistiek leider van de Ebony Band kort geleden. Er was toen nog geen noot gerepeteerd maar het concert van gisteren rechtvaardigde zijn vertrouwen. Robert Greattingers compositie City of Glass, 45 jaar geleden nog bijna onspeelbaar geacht, werd door de vijftig man sterke Ebony Band met zoveel vakmanschap maar vooral gretigheid en schwung uitgevoerd dat niemand er doof voor kon blijven.

“It was a miracle we got through it” schreef altsaxofonist Art Pepper in zijn autobiografie over de première-uitvoering die 1948 in Chicago plaatsvond. Deze Nederlandse première was niet minder een wonder, gezien het geringe aantal repetities dat er aan voorafging en de jarenlange zoektocht naar het materiaal. En al die moeite voor een componist die, zijn uiterst "romantische' levensloop ten spijt, wel nooit echt beroemd zal worden, en misschien terecht.

Want in tegenstelling tot zijn leven waarin hij uiterste soberheid betrachtte - een bed, een broek en een bord met bonen - is Graettinger als componist een nogal erg drukke baas. Een opzichter aan de rand van een enorme bouwput die alles in de gaten houdt en graag van alles verslag wil doen, daar heeft hij iets van. Hoe de heipalen de grond in dreunen, met welke vaart de betonwagens aan komen stuiven, hoeveel ton plaatstaal er wordt verwerkt.

Ook zijn arrangementen getuigen van een dergelijke bouwdrift; de doorgaans als "lieflijk' ervaren standards April in Paris en Laura veranderen in stevige bouwsels in betonbarok. Het koper van Ebony tettert, misschien minder aggressief dan dat van Stan Kenton begin jaren '50 - een Maynard Ferguson is er niet bij - maar wel te luid voor gevoelige oren. Dat blijkt na de pauze wanneer Herbers troostend meedeelt dat er echt akoestisch wordt gespeeld.

Twee stukken van Pete Rugolo fungeren als balsem, geen wonder dat tv-dokter Kildare daar iets in zag. Even verteerbaar, maar minder kitscherig, klinkt Trajectories van Franklyn Marks. Het is melodieus, draait als een wiel en laat de strijkers vrolijk pizzicato tokkelen. Robert Greattinger eet in de hemel haastig een oude boterham zonder beleg en wacht ongeduldig tot hij eindelijk weer mag. City of Glass versie twee, nu met twintig strijkers erbij. Deel 1 eindigt met een enorme knal, deel 2 met een enorme knal en klein toontje tuba, deel 3 met een enorme knal en een vredig uitstervende hoorn.

Robert Graettinger stierf, 33 jaar oud, op 12 maart 1957. Een knal gaf het niet, he just faded away.

    • Frans van Leeuwen