Aideed heeft VN de oorlog verklaard

De bedriegelijke rust die de afgelopen maanden was teruggekeerd in de Somalische hoofdstad Mogadishu werd zaterdag plotseling wreed verstoord. Door de hardhandige confrontatie tussen de mannen van militieleider Mohamed Farah Aideed en VN-manschappen werd de stad in een mum van tijd herschapen in een waar slagveld. Gevechtshelikopters, tanks, pantserwagens, raketwerpers en ratelende machinegeweren waren overal te zien en te horen. Aan het einde van de dag kon de trieste balans worden opgemaakt: ten minste 22 dode Pakistaanse VN-militairen, 23 dode Somaliërs en ruim honderd gewonden.

Voor hulpverleners en andere waarnemers in Mogadishu kwam de krachtmeting tussen Aideed en de VN niet onverwachts. De Somalische krijgsheer, die de humanitaire interventie van de Verenigde Staten in december nog toejuichte, had zich de afgelopen weken steeds kritischer getoond over de VN-operatie. Overal bazuinden hij en zijn medewerkers rond dat de VN-militairen Somalische vrouwen verkrachtten en gevangenen martelden, een volledig onbewezen aantijging waarmee Aideed kennelijk stemming tegen de VN wilde maken.

In werkelijkheid had het ongenoegen bij Aideed over de VN-operatie een geheel andere reden. Lijdzaam moest hij immers de afgelopen maanden aanzien hoe zijn machtsbasis geleidelijk aan werd ondermijnd. Niet alleen moest hij toestaan dat enkele van zijn wapenopslagplaatsen onschadelijk werden gemaakt door de VN-troepen, belangrijker was wellicht dat hij ook buiten enkele politieke fora dreigde te blijven. Vorige week bij voorbeeld slaagden de partijen uit de zuidelijke stad Kismayu erin om onder leiding van de VN een akkoord te bereiken over een bestand. Aideed, die deze ontmoeting had geboycot, moest tot zijn woede vaststellen dat er belangrijke ontwikkelingen in het land mogelijk waren buiten hem om.

Terwijl Aideeds zich zijn macht voelde ontglippen, nam de militaire kracht van de VN af. Waren er in januari nog meer dan 38.000 buitenlandse militairen in Somalië, nu zijn dat er nog maar 19.000. Bovendien bestond het merendeel in januari uit voortreffelijk uitgeruste Amerikaanse mariniers, nu is het een mengelmoes met veel militairen uit de Derde wereld, die bij lange na niet over dezelfde middelen kunnen beschikken als de Amerikanen (van wie er nu nog maar 4.000 over zijn).

De Somaliërs, die veel ontzag hadden voor de hightech-militairen van supermacht Amerika, zijn minder onder de indruk van soldaten uit landen als Pakistan. Daarmee durven de mannen van Aideed, die zelf geduchte vechtersbazen en tot op de tanden toe bewapend zijn, het gevecht wel aan. Dat toonden ze de laatste weken al door schaamteloos VN-voertuigen lastig te vallen en soms ook te plunderen.

Het werd daarom verleidelijk voor Aideed om zijn macht te demonstreren en toen VN-militairen zaterdag een van te voren aangekondigde inspectie hielden bij een van zijn wapenopslagplaatsen, zag hij zijn kans schoon. De Amerikaaanse admiraal Jonathan Howe, die als speciale gezant van de VN in Somalië optreedt, omschreef de acties van Aideed gisteren als “een uitgekiende, voorbereide reeks van ernstige schendingen van het staakt-het-vuren, die waren bedoeld om (de VN-troepen) te provoceren en te intimideren”.

Aideed zelf gaf gisteren in een vraaggesprek met het Italiaanse persbureau ANSA zonder blikken of blozen de schuld van de bloedige strijd aan de VN-soldaten , die volgens hem “onschuldige burgers hadden afgeslacht”. Hiermee, aldus de krijgsheer, was eens te meer aangetoond dat de VN helemaal niet waren gekomen om vrede in Somalië te brengen. Aideeds commentaar kwam in feite neer op een oorlogsverklaring aan de VN.

Terwijl talrijke hulpverleners in Mogadishu het afgelopen weekeinde in allerijl hun koffers pakten en niet-essentieel VN-personeel naar Nairobi werd overgebracht, werd pijnlijk duidelijk dat de stabiliteit in Somalië nog ver is te zoeken. Ook al is de hongersnood voorlopig bezworen, doordat ook de machtige Amerikanen er voor terugschrokken de verschillende Somalische milities systematisch te ontwapenen, kunnen zwaar bewapende boevenbendes als die van Aideed nog steeds betrekkelijk ongestoord huishouden in het land. Buitenlandse waarnemers in Mogadishu vrezen dat ook een ferme resolutie van de Veiligheidsraad daaraan weinig kan veranderen.

    • Floris van Straaten