Sihanouks zoon verhindert "putsch' van zijn vader

Prins Norodom Sihanouk rook zijn kans. De wispelturige monarch had zich, zolang de afloop van het Cambodjaanse vredesproces onzeker was afzijdig gehouden van de grote politiek. Hij verbleef de afgelopen anderhalf jaar, ondanks het feit dat hij interim-staatshoofd was, meestal op zijn logeeradressen in Peking en Pyongyang. Aan de officiële reden (medische behandeling) hechtten weinigen geloof, Sihanouk wilde met zijn gespijbel een boodschap overbrengen: als met misgaat in Cambodja, is het niet mijn schuld.

Op 22 mei, een dag voor het begin van de zesdaagse verkiezingen keerde Sihanouk terug naar zijn koninklijk paleis in Phnom Penh. Nog hield hij zich op de vlakte, totdat alle stembussen waren gesloten, acht dagen geleden en duidelijk werd dat het electorale proces, onder auspiciën van de Verenigde Naties, een groot succes was geworden. Negentig procent van de Cambodjanen had immers gestemd in wat de VN en internationale waarnemers als “vrije en eerlijke” verkiezingen bestempelden. Bovendien kwam de door Sihanouk zelf opgerichte partij (Funcinpec) als winnaar uit de bus. Ideale omstandigheden voor de prins om zichzelf, voor de zoveelste keer, te lanceren als Cambodja's grote leider. De politieke carrière van de 70-jarige Sihanouk is tenslotte een aaneenschakeling van aan- en aftredens, de grote Sihanouk-show.

Donderdag kondigde hij aan dat hij “met onmiddellijke ingang” premier was geworden van een coalitieregering, bestaande uit Funcinpec en de ex-communistische Cambodjaanse Volkspartij (CPP) van Hun Sen. Sihanouk benoemde zichzelf ook meteen maar tot hoofd van de strijdkrachten en de politie en zou aanblijven als staatshoofd.

Het initiatief van Sihanouk was in dit geval niet eens zo onverstandig, het verscheurde Cambodja is het meest gebaat bij een regering met een breed draagvlak om nieuwe factiestrijd te voorkomen. Maar de timing van de prins was, zoals zo vaak, totaal verkeerd.

Op woensdag zat hij nog goed met zijn uitnodiging aan zijn zoon, prins Norodom Ranariddh - die enkele jaren geleden door hemzelf werd aangesteld als leider van Funcinpec - om te komen praten met de voorzitter van de CPP, Chea Sim, naar aanleiding van Chea Sims beschuldiging dat de verkiezingen onreglementair waren verlopen, uiteraard ten faveure van Funcinpec. Sihanouk intervenieerde op het moment dat het prille democratische proces in de kiem leek te worden gesmoord en leek even op een echt staatshoofd, iemand die boven de partijen staat.

Binnen de CPP had zich namelijk een gevaarlijke tweedeling afgetekend tussen een kamp met haviken onder leiding van Chea Sim en een groep gematigden, aangevoerd door premier Hun Sen. De laatste had steeds gezegd de verkiezingsuitslag te zullen respecteren. Tekenend voor de tegenstellingen in de CPP waren de contrasterende verklaringen die de woordvoerder van de partij, Sok An en die van de regering, Khieu Kanharith, dinsdag uitgaven. Terwijl Sok An de verkiezingen al min of meer als ongeldig had bestempeld, zei Kanharith dat er niets aan de hand was.

Verrassend genoeg bleek niet de controverse in de Volkspartij - voorlopig slecht in het voordeel van Hun Sen, gelet op zijn instemming met Sihanouks plan - maar het verzet uit Sihanouks eigen kring de doorslaggevende factor voor het mislukken van het prinselijke idee. Gisteren kreeg Sihanouk ongenadig het deksel op zijn neus: van zijn eigen zoon. Prins Ranariddh is kennelijk even eigenwijs en zelfzuchtig als zijn vader: hij eiste persoonlijk de eer op voor de verkiezingsoverwinning van Funcinpec en weigerde daarom klakkeloos in te stemmen met een coalitieregering onder Sihanouks leiding. Sihanouk was nog wel zo aardig geweest een plaatsje voor zijn zoon in te ruimen in het kabinet, als vice-premier namelijk, een post die hij zou moeten delen met Hun Sen, maar ook dat kon Ranariddh niet vermurwen.

In kringen van de het tijdelijk VN-bestuur over Cambodja (UNTAC) werd gesproken van een “putsch”, omdat Sihanouk niet op de verkiezingslijst van Funcinpec voorkwam. Het vredesplan van de VN beoogde nu juist een einde te maken aan de traditionele politiek van coöptatie door het volk zijn leiders te laten kiezen. De redenatie van UNTAC is formeel juist, maar het is ook duidelijk dat de grote steun voor Funcinpec (een Frans acroniem voor Verenigd Nationaal Front voor een Onafhankelijk, Neutraal, Vreedzaam en Coöperatief Cambodja) in belangrijke mate te danken is aan Sihanouk, die ondanks zijn nukken, zijn absentesme en zijn blunders, door "het volk' wordt gezien als hoop in bange dagen.

De afwijzing door prins Ranariddh betekent niet dat een coalitieregering nu van de baan is. Funcinpec heeft aan zijn 58 zetels (op de 120) niet genoeg om zelfstandig te regeren en zelfs als 61 of meer parlementariërs voor Funcinpec in het parlement zitting zouden mogen nemen, zou de partij nog wel zo verstandig zijn de steun van andere facties te zoeken. Een coalitie met de CPP (52 zetels) ligt nog altijd voor de hand. Het hele overheidsapparaat is nog in handen van de CPP en Funcinpec doet er verstandig aan daar voorlopig gebruik van te maken, in plaats van geheel overnieuw te beginnen.

Het hoofdstedelijke tumult van deze week stelde het boze oog van Cambodja: de Rode Khmer, even in de schaduw. Rode Khmer-leider Pol Pot zal er Sihanouk dankbaar voor zijn, want hij doet niets liever dan plannetjes in alle stilte voorbereiden - en niemand weet welke.