"Kabinet niet in gevaar'

DEN HAAG, 5 JUNI. Het voortbestaan van het kabinet is door het ontslag van PvdA-staatssecretaris Ter Veld (sociale zaken) niet in gevaar gekomen. Dat stelde gisteren zowel premier Lubbers als vice-premier Kok in reactie op het vertrek van de PvdA-bewindsvrouw.

Ter Veld diende gisteren haar ontslag in als gevolg van een “onherstelbare vertrouwensbreuk” met de PvdA-fractie in de Tweede Kamer. Over haar opvolging was gisteravond nog niets bekend.

Lubbers constateerde na afloop van de ministerraad dat niet het beleid van Ter Veld - en dus van het kabinet - de reden van de breuk was, maar de persoonlijke verhoudingen tussen Ter Veld en de Kamerfractie. Ook PvdA-leider Kok liet weten dat de breuk tussen fractie en staatssecretaris “geen enkel gevolg heeft voor de politieke steun van de PvdA voor het beleid van het kabinet”.

Lubbers noemde het vertrek van Ter Veld, “hoe verdrietig ook, onontkoombaar”. Hij stelde vast dat tussen de staatssecretaris en de PvdA-fractie “kennelijk de chemie niet meer klopte”. Als het vertrouwen ontbreekt, stelde Lubbers vast, heeft een bewindspersoon het nakijken. “Ik kon het met mevrouw Ter Veld juist heel goed vinden”, voegde hij eraan toe. “Ik had ook geen communicatieproblemen met haar.”

Hoewel Ter Veld mede op advies van Kok is opgestapt, wilde dat volgens de partijleider van de PvdA niet zeggen dat hij haar had laten vallen. Kok stelde vast dat de verhoudingen tussen de staatssecretaris en de PvdA-fractie steeds “grimmiger” waren geworden en dat ook een “stevig gesprek” daarover er niet toe leidde dat de bewindsvrouw en haar geestverwanten in de Tweede Kamer “nog door één deur konden”. De fractieleiding was volgens Kok eenduidig en eensgezind in haar opvatting over het functioneren van Ter Veld. “Vertrouwen is iets van mensen zelf. Ik heb niet de macht en de invloed om aan de fractie op te leggen dat ze vertrouwen in Ter Veld moet hebben als ze dat niet heeft”, zei Kok. De staatssecretaris zelf toonde zich gisteren teleurgesteld over de gang van zaken en het gebrek aan steun van haar partijleider. “Ik vind het triest.”

Pag.3: Vertrouwen raakte "steeds meer uitgehold'

PvdA-fractieleider Wöltgens stelde gisteren dat de vertrouwensrelatie tussen de staatssecretaris en de fractie “als gevolg van een langdurig proces steeds verder is uitgehold”. Hij ontkende dat de fractie Ter Veld heeft verweten dat zij haar over de recente bijstandsplannen te laat of onvoldoende zou hebben genformeerd. “Dit heeft geen enkele rol gespeeld bij de afweging van de fractie.” Wöltgens vertelde de afgelopen periode vele uren te hebben besteed om de situatie die nu is ontstaan, te voorkomen, maar dat zijn inspanningen tevergeefs zijn geweest. De fractieleider zei niet te hebben overwogen om, gelet op de communicatieproblemen, ook af te treden.

De CDA-fractie werd gisteren, tot haar ergernis, niet door coalitiepartner PvdA op de hoogte gesteld van het vertrek van de staatssecretaris. “Het kwam voor ons als een volslagen verrassing”, zei de woordvoerder van de fractie. Om die reden wenste fractieleider Brinkman van het CDA geen inhoudelijke reactie op het ontslag van Ter Veld te geven.

Het Kamerlid Linschoten liet namens de VVD-fractie weten het opstappen van Ter Veld als een “majeure barst in de coalitie” te beschouwen. Hij noemde het “triest dat juist een staatssecretaris die zoveel heeft genvesteerd in de loyaliteit aan haar partijleider en de coalitie, in de eindfase van dit kabinet de loyaliteit van de eigen fractie moet ontberen”. Op initiatief van de VVD wordt dinsdag in de Tweede Kamer een spoeddebat gehouden over het vertrek van Ter Veld.

D66-fractieleider Van Mierlo zag in het ontslag van de staatssecretaris een reden om grote vraagtekens te plaatsen bij de samenhang in de coalitie en in de PvdA in het bijzonder. Hij vond de reden van het vertrek “zeer onbevredigend en moeilijk te aanvaarden”.

Fractieleider Lankhorst van Groen Links noemde de rol van Kok “een uiterst merkwaardige”. Hij stelde vast dat het vertrek van Ter Veld niets heeft opgelost, omdat het conflict tussen de PvdA-fractie en het kabinet over de bijstandsmaatregelen voor jongeren nog steeds bestaat. “Als de vice-premier stelt dat de fractie met het beleid heeft ingestemd, dan geeft hij een verkeerde voorstelling van zaken.”

De Jonge Socialisten, de jongerenorganisatie van de PvdA, toonde zich ingenomen met het ontslag van Ter Veld, omdat haar positie als gevolg van de bijstandsmaatregelen voor jongeren “onhoudbaar” was geworden. Maar de Jonge Socialisten zijn pas echt tevreden als met het vertrek van de staatssecretaris ook haar plannen van tafel gaan. Anders is het opzeggen van het vertrouwen door de PvdA-fractie in haar “een loos gebaar”.

De SGP-fractie in de Tweede Kamer vermoedt dat het aftreden van Ter Veld wel eens “het begin van het einde van het kabinet zou kunnen zijn”. Dat dit vertrek louter een gevolg zou zijn van een vertrouwensbreuk tussen de staatssecretaris en de fractie noemde de SGP ongeloofwaardig. “Al met al”, aldus de SGP-fractie “laat het aftreden van Ter Veld een nare smaak achter”.

Ook de GPV-fractie sprak het vermoeden uit dat de breuk tussen Ter Veld en haar partij niet slechts een kwestie van slechte communicatie kan zijn. “Het zal voor de PvdA-fractie moeilijk worden om uit te leggen dat niet ook sprake is van onvoldoende vertrouwen in het beleid”. De GPV-fractie zei het vertrek van de staatssecretaris te betreuren. De fractie liet weten waardering te hebben “voor haar deskundigheid en voor haar politieke moed ook minder populaire maatregelen voor haar verantwoording te willen nemen.”