ITALIË

Handboek Italië. Gids voor de jaren negentig door William Ward 430 blz., Nijgh & Van Ditmar 1993 (Getting It Right 1990), vert. Arnan Oberski, f 59,90 ISBN 90 388 8391 9

"De moeilijkheden van het reizen en leven in het buitenland worden vaak nodeloos overdreven', schrijft William Ward in zijn inleiding tot Handboek Italië een - ter ontkrachting van de stelling - vierhonderddertig pagina's tellende "Gids voor de jaren negentig'. Ward tracht uit te leggen door wie en waardoor Italië werkt zoals het werkt, en hoe de lezer daarin zijn weg kan vinden. Is het land dan zo gecompliceerd? Blijkbaar, want zelfs op de televisiezender RAI UNO is er wekelijks een aflevering "Avviso per l'uso', een gebruiksaanwijzing die vooral bedoeld is voor het omgaan met de bureaucratie. De lezer die in dit boek wordt aangesproken, is niet de vluchtige toerist, eerder degenen die zich over het land verbazen, met name dát het werkt.

Voor de hardnekkige liefhebber van Italië biedt het handboek aangename en nuttige kost over zeer uiteenlopende onderwerpen. Dat geldt zeker voor zaken die een achtergrondverhaal behoeven omdat je er lopend, kijkend en vragend niet een-twee-drie achter komt waarom zaken zijn zoals ze zijn. Soms is daar een eenvoudige verklaring voor, andere keren liggen de zaken ingewikkelder, en soms weet ook Ward het niet. Nochtans woont hij sinds 1979 in Italië als journalist voor het Anglo-Amerikaanse thuisfront en als programmamaker bij de RAI UNO.

In dit Handboek Italië staat een goede verklaring voor "lo struscio', de pantoffelparade, maar op de vraag hoe komt het dat deze zo plots begint en ook weer ophoudt, blijft Ward het antwoord schuldig. Ook de bijkans hilarische toelichtingen op het doorgaans van weinig burgerzin getuigende gedrag der Italianen overtuigen, maar het waarom van de individuele milieuvervuiling voldoet niet. Het is amper een verwijt: veel Italianen weten het "waarom' zelf ook niet als men ze de achtergronden of drijfveren vraagt. Er is blijkbaar veel traditie (""We hebben het altijd zo gedaan') en weinig reflectie omtrent de reden. Zo weet ik ondanks dit boek nog steeds niet waarom alle Italiaanse mannen zo vaak ongegeneerd hun ballen krabben.

De hoofdstukken over de staat, de politiek, het systeem en de economie (door de vertaler keurig op Nederlandse maat gesneden en geactualiseerd, mede aan de hand van de stukken van Marc Leijendekker in NRC Handelsblad) zijn gedegen kost. Het leukste zijn de delen over de Italiaanse samenleving en de mens. De wijze raad die Ward geeft bij het oversteken geldt trouwens in alle situaties: ""Als je nog twijfelt, kijk dan hoe Italianen het doen.'

Bart Makken