Directeur-generaal Evers: "Je kunt werk Rijksgebouwendienst niet privatiseren'; "Een gevangenis is meer dan een verzameling cellen'

DEN HAAG, 5 JUNI. Het bouwen van gevangenissen kan niet sneller of goedkoper zonder dat daardoor Amerikaanse toestanden ontstaan. Directeur-generaal F.W.R. Evers van de Rijksgebouwendienst hamert op het belang van de verhouding tussen prijs en kwaliteit. “Wij zitten hier om goede gevangenissen te bouwen tegen een zo laag mogelijk bedrag”, aldus Evers.

Eerder deze week beschuldigde voorzitter C. Boei van de vereniging van gevangenisdirecteuren de RGD er van “door haar bureaucratie kostenverhogend te werken”. Evers spreekt dit tegen: “Tien jaar geleden kostte een gevangenis per cel nog ruim een half miljoen gulden. Nu is dat teruggebracht tot de helft.”

Ook de opmerking van Boei dat de Rijksgebouwendienst goedkoper zou kunnen werken als zij werd geprivatiseerd, is Evers in het verkeerde keelgat geschoten. Evers: “Wij zijn een organisatie die namens het Rijk gebouwen bouwt, onderhoudt en beheert. Je kunt niet zeggen: iemand anders dan de RGD zou gevangenissen moeten bouwen, net zomin als je kunt zeggen dat iemand anders dan Rijkswaterstaat wegen aan zou moeten leggen. Zij leggen geen wegen aan en wij bouwen geen gevangenissen. Dat doet de markt. Wij geven de opdracht. En waarom doen wij dat? Omdat wij daar verstand van hebben. Je kunt het geven van opdrachten niet privatiseren, zo simpel is dat.”

Maar waarom duurt het zo lang om een gevangenis neer te zetten?

“Gevangenissen zijn ingewikkelde gebouwen. Het zijn geen cellen. Dat denken de mensen wel vaak, maar dat is niet zo. Gevangenissen zijn complexe ruimten, met hele ingewikkelde schakelingen daartussen. Als wij bij het bouwen daarvan binnen ons budget willen blijven, kan dat alleen als je een lange bereidingsperiode neemt. Bij ons is die periode ongeveer even lang als de periode van het bouwen zelf, ongeveer anderhalf jaar. In die tijd wordt een ontwerp gemaakt, de plek gezocht, het ontwerp aangepast aan het budget en het bestek gemaakt.

“Dat sommige gevangenissen van het huidige bouwprogramma van Justitie, JR 120, niet eerder dan in 1996 klaar zijn, komt omdat we ze niet eerder kunnen financieren. Alleen als het kabinet besluit ons meer kasgeld te geven, kunnen wij dat programma versnellen. En dan duurt het nog altijd drie jaar voor een gevangenis er staat.”

Oud-minister van justitie Korthals Altes heeft Hirsch Ballin het verwijt gemaakt dat hij door had moeten bouwen in het tempo van de jaren tachtig.

“Er komen dit jaar grote aantallen cellen beschikbaar. Vandaag wordt bijvoorbeeld in Middelburg een halfopen inrichting overgedragen. Het programma dat afgesproken is in JR 120 ligt op schema. Als Korthals Altes zegt dat de regering dat bouwprogramma te laat in de tijd heeft gezet... tsja, wie ben ik dan? We hebben een budget gekregen, en op basis daarvan hebben we een planning gemaakt. Het kabinet heeft met de Kamer afgesproken dat het programma er zo uit zou zien en dat voeren we dan ook zo uit.

“Als mij vervolgens wordt gevraagd of dat programma niet wat kan worden versneld, zeg ik dat we ons best zullen doen. Maar daar is dan wel geld voor nodig. Zeker als het gaat om tweeduizend cellen bovenop het bestaande bouwprogramma, zoals Hirsch Ballin de Kamer afgelopen week heeft toegezegd. Als je uitgaat van 200.000 à 250.000 gulden per cel komt dat neer op een bedrag van 450 miljoen gulden. Die kosten worden mede veroorzaakt door de wijze waarop wij in Nederland willen dat gevangenissen eruit zien. Wij hebben een beleid dat is gericht op rentegratie in de maatschappij als je je straf hebt uitgezeten. De strafperiode moet bijdragen aan die rentegratie. Dat doe je niet door mensen in hokken op te sluiten, maar door ze in een menswaardige omgeving te laten functioneren. Tot nu toe is niemand bereid dat idee over het gevangeniswezen weg te gooien.”

CDA-woordvoerster Soutendijk was de afgelopen week in de Tweede Kamer anders duidelijk genoeg: geen gezeur meer over kwaliteit, stapelbedden moeten we hebben.

“Ik denk dat het CDA onderscheid maakt tussen wat men eigenlijk wil en wat je in een noodgeval doet. En het gaat nu om een noodgeval. Zo reageren wij ook: we zijn structureel bezig met de capaciteit die lang moet staan en intussen hijsen we containercellen over de muur om het acute tekort op te lossen. Maar je moet niet denken dat je het probleem structureel oplost door alsmaar containers over de muur te hijsen. Dat is een denkfout.”

Het CDA en de VVD willen graag het cellentekort in een klap oplossen door twee gevangenen op een cel te plaatsen. Wordt hier doorberekend hoe groot zo'n cel dan moet zijn?

“Dat hebben we wel eens gedaan maar het levert financieel niets op. De cel moet ietsje groter, maar daar zitten de kosten niet. Die zitten in de voorzieningen, al die mensen moeten ook aan het werk kunnen en sporten. De winst stelt niets voor.”