Vrijdag 4; Kerkdienst? Cultuur!

De volgende programma's hebben allemaal één ding gemeen: de TROS-rubriek Eenmaal andermaal met veilingmeester Jan Pieter Glerum, de moppige Veronica-series In de Vlaamsche Pot en Zaterdagavondcafé, het VARA-spelletje Tien voor taal, de KRO-serie Abdijen in West-Europa, de AVRO-rubriek Tussen kunst en kitsch, het TROS-feuilleton Medisch Centrum West en de Veronica-shows Goud van Oud live waarin pop-attracties uit de jaren zestig nog één keer hun hitje van toen uitvoeren.

Geloof het of niet, maar ze worden, blijkens de foto's in de zojuist verschenen NOS-brochure Publieke omroep en cultuur, zonder uitzondering beschouwd als culturele programma's. Geen wonder dat in de inleiding zonder blikken of blozen kan worden verklaard dat de publieke omroep in Nederland "een van de grootste culturele instellingen van ons land' is.

Ja, zo kan ik het ook.

Al jarenlang voelt de omroep zich uit culturele hoek aangevallen om het programmabeleid waarin immers de concurrentieslag met het a-culturele RTL4 van veel groter gewicht wordt geacht dan de handhaving van het wettelijk voorgeschreven evenwicht tussen informatie, cultuur, verstrooiing en educatie. De vorige week op grote schaal verspreide brochure is het gevolg van een toezegging van NOS-voorzitter Max de Jong tijdens een openbare discussie tussen omroep en kunstwereld, die vorig najaar werd georganiseerd door de Initiatiefgroep Kunsten '92. Aan de hand van feitenmateriaal zou "de concrete betekenis van de publieke omroep voor de cultuur in Nederland' worden verduidelijkt, beloofde hij toen. Welnu, die feiten liggen er nu, compleet met bedragen en percentages.

In 1991 gaf de omroep ƒ 273 miljoen uit aan cultuur, staat er. Maar dan volgt de nuancering: "Dit bedrag kwam ten goede aan een breed scala van culturele programma's, zij het niet in gelijke mate. Bij de televisie waren de ruimst bedeelde sectoren licht drama/cabaret, serieus drama en culturele informatie/talkshows.' En daarmee zijn de cijfers dan nog op hun voordeligst genterpreteerd. Uit een staatje blijkt dat bijna de helft van het totale bedrag (ƒ 102 miljoen) naar "licht drama/cabaret' ging. Met andere woorden: de omroep, die zonneklaar een drastisch populariserende invloed heeft ondergaan, houdt op basis van een aanvechtbare rubricering vol dat de culturele taak niet in het gedrang is gekomen.

Laatst kwam de communicatiewetenschapper Ben Manschot in zijn proefschrift Het zijn de programma's die het 'm doen tot dezelfde conclusie. De laatste twintig jaar is er volgens de geleerde net zoveel serieuze informatie en cultuur uitgezonden als daarvóór. Van vertrossing is geen sprake, heette het in alle berichten over 's mans onderzoek. Een opzienbarende uitkomst, die dan ook alleen verklaarbaar was doordat Manschot zo ongeveer het complete EO-pakket meerekende en zich ook verder braaf hield aan de door de NOS gehanteerde indeling. Kerkdiensten? Cultuur! Een bekering bij de EO? Informatie!

Het enige wat in al die schematjes en cijferreeksen en titellijsten nooit meetelt, is het kwaliteitsaspect. Dat laat zich inderdaad lastig meten, maar het is wel voor iedereen zichtbaar.