Schuldeloze fotografie; Een met olie besmeurde garagejongen

Herb Ritts: Notorious, Uitg. Littlebrown Co. Distr. Nilsson & Lam. Prijs ƒ 150,-

Margaret French and Jared French: Collaboration the photographs of Paul Cadmus. Uitg. Twelvetrees Press. Prijs ƒ 97,20.

Notorious, het nieuwe fotoboek van Herb Ritts, is een schitterende uitgave met onberispelijke afdrukken. Op het omslag gaapt zeer groot de mond van Sandra Bernhard. Haar naam zegt me niets, maar dat die gekrulde bovenlip en die voortanden met een spleetje ertussen de hare zijn, staat vermeld bij een afdruk van de foto op postzegelformaat achterin. Ritts schrijft erbij: "We'd been doing other pictures - long and leggy, and her whole thing. But I love details and to me Sandra is about her mouth'. Die paar zinnetjes: zo kosmopolitisch en modieus, en zo goed als onvertaalbaar.

Dat is dit boek ook, typisch Amerikaans en van deze tijd, hoewel de sfeer en korrelachtige afdruk van Ritts' werk ouderwets aandoen. Maar zijn onderwerpen zijn van vandaag: rich and famous in opmerkelijke poses, gewaagd maar ook verrassend juist door gewone huiselijkheid en hoe dan ook zorgeloos geluk uitstralend. Al deze mensen - van Madonna tot Cher, van Elizabeth Taylor tot Naomi Campbell en zelfs de zwaar gehandicapte Stephen Hawking - hebben het met zichzelf getroffen. Ze zijn artiest, kunstenaar, geleerde of topsporter en ze zijn gefotografeerd door Herb Ritts.

Diens eigen roem is nog jong en stamt van begin jaren tachtig. Zijn bekendste, in die tijd gemaakte foto - een prachtig gespierde met olie besmeurde garagejongen, die twee zware autobanden torst - zou van de hand van illustere voorgangers als Paul Strand en August Sander kunnen zijn. De foto, uitgangspunt van een op het sprookje Assepoester gebaseerd reclamefilmpje dat Ritts later voor Levi's maakte, lijkt genomen te zijn in de jaren twintig, de jongen straalt bijna primitieve schuldeloosheid uit. Deze plaat alleen al bewijst dat Ritts een uitzonderlijk fotograaf is. Hij weet wat mensen willen zien en toont dat met veel gevoel voor commercie, compositie en drama.

Werkelijk en niet alleen ogenschijnlijk schuldeloos is de fotografie van de magisch-realistische schilders Paul Cadmus en Jared en Margaret French. In 1937 begonnen zij elkaar en gemeenschappelijke vrienden te fotograferen, veelal op het toen nog maagdelijke Fire Island en in hun Newyorkse studio's. De foto's legden op esthetiserende wijze privé-momenten vast en dienden verder als studies voor schilderijen. Pas in de jaren tachtig, toen fotografie eindelijk aanzien verwierf, werd de kwaliteit van het fotografische werk van de drie schilders erkend.

Het boekje Collaboration getuigt van de late erkenning en de vroege kwaliteit. In het geheel niet glamourous ademen de foto's van Cadmus en de beide French de luxe, calme et volupté uit het gedicht van Baudelaire, ze hebben de wereld vastgelegd van een kleine, sympathieke en op zichzelf gerichte kring geestverwanten. De poses zijn vaak ongedwongen en speels en de composities lijken toevallig, maar tegelijkertijd verraden ze een scherp artistiek bewustzijn (dat overigens sterk benvloed lijkt door de fotograaf George Platt Lynes). Enerzijds doet het werk gedateerd aan - in de aan Cocteau herinnerende, omzichtig homo-erotische beelden - anderzijds is het strikt modern, "leeg' en onsentimenteel. In beide opzichten ontroert het, vanwege de evidente onbevangenheid waarmee het gemaakt is.