Kringloopbedrijven worden professioneler en commerciëler; Winkel in tweedehands spullen komt los van geitewollensokkensfeer

DEVENTER, 4 JUNI. De schoenen staan er keurig in rekken, maat bij maat en kleur bij kleur. Kleding hangt aan hangertjes en wie op zoek is naar een zithoek of een tuinameublementje kan er op zijn gemak wat banken en stoelen uitproberen. Voor boeken en tijdschriften hoeft niemand in dozen te duiken, maar is een boekshop op de eerste verdieping ingericht, waar zich ook de "audiovisio-afdeling' bevindt. Zijn de kinderen lastig, dan kunnen ze terecht bij de kinderspeelplaats in het centrum van de winkel. En voor wie het winkelen even zat is, staat een gratis kopje koffie klaar.

De tijd dat kringloopwinkels per definitie rommelzaakjes waren waar de spullen tienhoog en drie rijen dik opgestapeld lagen is voorbij, zo blijkt in Het Goed in Deventer, kringloopwinkel-nieuwe-stijl. "Prettig winkelen' is het uitgangspunt geworden.

De verschijning van Het Goed staat niet op zich, maar maakt deel uit van een heuse trend. De kringloopsector in Nederland is hard bezig zich los te maken uit de "geitewollensokken'-sfeer, zo blijkt uit onderzoek van de Stichting Bedrijfsvoorlichting kringloopbedrijvigheid (BVK). Professionalisering en commercialisering zijn de sleutelwoorden geworden.

De totale omzet van de circa 160 kringloopwinkels in Nederland is gestegen van 18 miljoen gulden in 1988 tot 32 miljoen in 1992 (in die vier jaar is het aantal winkels met ongeveer tien gestegen), aldus de BVK. Andere aanwijzing dat het kringloopwezen op de professionele toer gaat is het groeiend aantal betaalde banen: van 240 in 1988 tot 570 vorig jaar, waarvan het merendeel full-time.

De nieuwe koers in het kringloopwezen is een direct gevolg van de gigantische afvalberg. Inzameling, scheiding en verwerking van het afval drukken steeds zwaarder op het overheidsbudget. Gemeenten zien dan ook naarstig om naar alternatieven. “Bedrijven als Het Goed vullen voor de overheid een gat in de markt”, zegt G. Heetveld, bedrijfsleider van het Deventer kringloopwarenhuis. “De traditionele rommelwinkeltjes waren nooit een serieuze gesprekspartner voor gemeenten. Want als je de afvalberg wilt verminderen, dan vergt dat kennis en organisatietalent.”

De gemeente Deventer en Het Goed werken samen op contractbasis: het bedrijf heeft zich verplicht om al het groot huishoudelijk afval in Deventer in te zamelen en ontvangt daarvoor jaarlijks 420.000 gulden. Naast meubilair, witgoed en elektrische apparaten levert dat ook zo'n duizend kilo textiel per dag op. Selectie en eventuele reparaties worden uitgevoerd door de bijna twintig personeelsleden van Het Goed (vier vaste krachten en veertien "banenpoolers').

Gemeenten en kringloopbedrijven werken steeds vaker samen op basis van contracten, zo blijkt uit het onderzoek van de BVK. Kreeg in 1988 nog 67 procent van de bedrijven subsidie, vorig jaar was dat nog maar 45 procent. Het aantal contracten daarentegen steeg met 15 procent. “Ook dat is een teken van commercialisering van de kringloopsector”, meent Veenhuizen van de BVK. “Contracten zijn een bewijs dat de winkels serieuzer worden genomen.”

Het Goed is de eerste winkel in een keten van kringloopwinkels die opereren onder de hoede van de kersverse Stichting Kringloopbedrijven Nederland (SKN). Bedoeling is om in vijf jaar maximaal 25 "professionele' kringloopwinkels op poten te zetten en op die manier milieubewustzijn en werkgelegenheid te combineren. De keten moet uiteindelijk betaald werk opleveren voor circa 500 mensen. Tevens wil de SKN werk blijven bieden aan zogenoemde deelnemers (bij voorbeeld werknemers met een psychiatrisch verleden, ex-verslaafden, langdurig werklozen).

De Deventer kringloopwinkel, die op 1 januari van start ging en sinds 1 mei de hele week open is, streeft naar een omzet van 900.000 gulden in 1995. Tot nu toe zijn de inkomsten (gemiddeld 1500 gulden per dag) naar wens, volgens Heetveld. Het bedrijf hoopt over vier jaar uit de rode cijfers te zijn. De investering in de winkel bedroeg in totaal 500.000 gulden, waaraan ABN Amro een lening van ruim drie ton bijdroeg. “Het is volslagen nieuw dat een grote commerciële bank in zo'n project stapt”, zegt Veenhuizen van de BVK. Een woordvoerder van ABN Amro laat weten dat het niet de eerste keer is dat de bank leningen verstrekt aan dergelijke projecten, maar dat het niet vaak voorkomt. Het riskante voor banken is dat een kringloopbedrijf nauwelijks kapitaalgoederen bezit en alleen een "waardeloze' inventaris in huis heeft.

Steeds meer gemeenten tonen belangstelling voor de kringloopwinkels-nieuwe-stijl. Roermond neemt dezer dagen een besluit over de opzet van een dergelijk bedrijf en een tiental andere gemeenten (onder meer Zaanstad, Purmerend, Enschede en Oss) zijn in overleg met de SKN. In Emmeloord, Haarlem en Hilversum draaien al langer kringloopwinkels met een professionele inslag, die elk goed zijn voor een omzet van 1 miljoen gulden per jaar.

Rotterdam heeft sinds een jaar een "professioneel' kringloopbedrijf, Eindeloos geheten. Ook daar is gekozen voor “de commerciële sfeer”, vertelt bedrijfsleidster P. Medendorp. De boekhouding wordt verricht per computer, het personeel (19 volledige banen) draagt een "uniform' en in advertenties profileert Eindeloos zichzelf als "tweedehands-artikelen warenhuis'. Het doel van het kringloopbedrijf is tweeledig: de afvalberg in de wijk Alexanderpolder verminderen en banen scheppen in Rotterdam. “Dan moet je wel zakelijk denken”, aldus Medendorp. “Als je mensen een baan wilt bieden voor jaren, kun je niet anders dan commercieel zijn.” Eindeloos haalde het afgelopen jaar een omzet van 175.000 gulden, 75.000 gulden meer dan verwacht, volgens Medendorp.

De band tussen kringloopwinkel en gemeente verschilt van die in Deventer. De gemeentereiniging (Roteb) dekt tot 1 januari 1996 de exploitatiekosten, al hoopt Eindeloos een jaar eerder uit de verliezen te zijn. In ruil voor de financiële dekking maakt Eindeloos met een speciale "ecotrein' 60 à 70 ritten per week om het groot huishoudelijk afval in Alexanderpolder op te halen. Medendorp: “Dat scheelt de gemeentereiniging twee dagen grofvuil ophalen per week èn stortkosten. En dat spaart aardig wat uit, want een vuilniswagen met één man kost 1100 gulden per dag.” Als het proefproject Eindeloos een succes blijkt, volgen mogelijk meer vestigingen in Rotterdam.

De Stichting bedrijfsvoorlichting kringloopbedrijvigheid heeft er alle vertrouwen in dat het kringloopwezen zich steeds meer als "professional' gaat gedragen. Coördinator Veenhuizen merkt het aan de vragen waarmee de winkels komen. “Vroeger belden ze als er problemen waren met vrijwilligers, nu komen ze met vragen over prijsbeleid, produktgroepen en toekomstverwachtingen.”