Jir Kylián toont zijn genialiteit in twee nieuwe choreografieën

Holland Festival. Gezelschap: Nederlands Dans Theater. Premières: Stepping Stones, choreografie: Jir Kylián, muziek: John Cage en Anton Webern; decor en licht: Michael Simon, kostuums: Joke Visser. Whereabouts Unknown, choreografie: Jir Kylián, muziek: Arvo Pärt, Steve Reich, Charles Ives en Michael de Roo; decor en licht: Michael Simon, kostuums: Joke Visser. Begeleiding: Nederlands Balletorkest o.l.v. Christof Escher. Gezien: 2/6 Muziektheater, Amsterdam. Daar nog te zien: 3 en 5/6, verder 4, 7, 8, 9 en 11 juni AT & T Danstheater Den Haag.

Hoe bevoorrecht is dansminnend Nederland om een choreograaf als Jir Kylián in huis te hebben. En hoe makkelijk is het dat als vanzelfsprekend te gaan beschouwen als hij constant balletten creëert van een in alle opzichten uitzonderlijk hoge kwaliteit. De twee premières in het kader van het Holland Festival uitgebracht deden mij echter weer eens met een schok beseffen hoe uitzonderlijk Kylián is. De genialiteit van deze dansschepper in zowel het in 1991 voor het Stuttgarter Ballett gecreëerde Stepping Stones als in zijn laatste creatie Whereabouts Unknown ervoer ik als overweldigend. In de eerste plaats door de schijnbaar onbegrensde rijkdom in variatie, timing, subtiliteit en vormen die hij in bewegingen weet aan te brengen, door de onontkoombaarheid waarmee hij ze in elkaar laat overgaan en door de wijze waarop hij ze in de ruimte zet. Maar ook door het gebruik van muziek, attributen, licht en andere theatrale middelen. Die laatste vormen een belangrijk onderdeel van de totaliteit zonder de dans als autonome kunst ooit onder te sneeuwen. Beide nieuwe werken combineren esthetiek met steeds weer verrassende onorthodoxe elementen. Beide zijn uiterst suggestief, bieden geen kant en klare antwoorden, doen een beroep zowel op de geest als op het gevoel. De waarden van traditie en ontwikkeling, instinct en intellect zijn de thema's waarmee Kylián ons wil confronteren. Stepping Stones en Whereabouts Unknown zijn een zoektocht naar een samengaan. Stepping Stones legt verbindingen tussen de klassieke vormen en de vernieuwingen daarin en Kylián weet op een schitterende wijze het belang van beide te duiden. Whereabouts Unknown doet datzelfde met wat er in het onbewuste van een mens leeft en de ratio waarmee hij behept is. Ik kan vertellen dat de kostuums sober, strak en voornamelijk zwart zijn, dat het decor met zijn grote in de lucht hangende vlakken en de in het niets verdwijnende coulissen en achtergronden een oneindige ruimte suggereert. Dat licht lichamen en lichaamsdelen isoleert en intimiteit en eenzaamheid tussen paren veroorzaakt. Dat de dansers op een fenomenale wijze Kylián's vocabulaire vertolken. Maar waar het werkelijk om gaat is veel te omvattend om zich in het bestek van een kranterecensie te laten beschrijven. Dat moet men zelf in het theater gaan ervaren. Ik vond het een adembenemende voorstelling.

    • Ine Rietstap