Debat over grondwet zonder pottekijkers

MOSKOU, 4 JUNI. De nieuwe grondwet, die van Rusland een "democratische staat' moet maken, zal komende week zonder Westerse pottekijkers worden opgesteld.

Misschien wordt er een enkele televisieploeg bij Jeltsins openingsplechtigheid toegelaten, maar voor het overige zijn buitenlandse journalisten niet welkom bij het beraad van de Constitutionele Vergadering dat morgen in het Kremlin begint. Plaatsgebrek in de "marmeren zaal' van het gebouw van de voormalige Opperste Sovjet van de Sovjet-Unie is de officiële verklaring. Het effect is niettemin dat Boris Jeltsin zijn eigen constituante nu gaat organiseren volgens het model van een klassiek partijcongres van de CPSU. Ook in de jaren van het socialistische tempo doeloe moesten de buitenlanders het grotendeels doen met informatie uit de tweede hand.

De Constitutionele Vergadering, die formeel een “consultatief” karakter heeft maar in feite bedoeld is om het oppositionele parlement uit te spelen, heeft ook anderszins veel weg van oude tijden. De samenstelling van het 762-koppige beraad is geheel door het presidentiële kamp gedecreteerd. De grootste groep van afgevaardigden (352) zal als bestuurder of expert een van de autonome republieken, districten, grensgebieden of grote steden (de bijna negentig "subjecten' van de Russische federatie) vertegenwoordigen. De tweede groep (162 man sterk) representeert de regering, het parlement en de Academie van Wetenschappen. De parlementaire zetels zijn grotendeels voorbehouden aan de leiders van de veertien fracties in de Opperste Sovjet en de leden van de constitutionele commissie van het parlement onder leiding van haar 32-jarige secretaris Oleg Roemjantsev. De resterende plaatsen zijn bestemd voor lokale bestuurders (37), sociale organisaties (95), vakbonden (54), godsdienstige gemeenschappen (14) en de ondernemers (45).

De werkgroepen worden bijna zonder uitzondering voorgezeten door de premier en zijn plaatsvervangers en andere politici uit het presidentiële kamp (burgemeester Sobtsjak van St. Petersburg, de parlementariër Sjeinis en de jurist Aleksejev die met vice-premier Sjachrai de ontwerp-tekst heeft opgesteld).

De nieuwe constitutie moet volgens Jeltsin leiden tot een “presidentiële republiek” waar de uitvoerende macht (de president en diens regering) strikt gescheiden is van de wetgevende macht. De regering zal daarom onder controle van de president moeten komen en het parlement (de Federale Vergadering) wordt opgesplitst in een getrapte Federatieraad met twee vertegenwoordigers uit elk "subject' en een evenredig gekozen Staatsdoema.

Conform het concept van Jeltsin zal de president ondermeer de volgende bevoegdheden hebben:

de ontbinding van het parlement;

het uitschrijven van referenda;

het indienen van wetsontwerpen;

het contrasigneren van de wetsontwerpen die door het parlement zijn aangenomen;

het uitvaardigen van decreten en bevelen;

benoeming en ontslag van de premier, in samenspraak met de Federatieraad;

benoeming en ontslag (“na consultatie”) van de overige ministers;

benoeming en ontslag van prefecten en diplomaten;

het voordragen van hoge rechters en de openbare aanklager;

het bemiddelen bij conflicten tussen de staatsorganen en de subjecten.

Volgens de grondwet van Jeltsin zal de Federale Vergadering zich met het volgende mogen bemoeien:

de begroting, de jaarlijkse "state of the union' van de president, het aanvaarden of uitstoten van nieuwe 'subjecten', het indienen van amendemten op de grondwet. In alle gevallen moet een gekwalificeerde meerderheid uit zowel de Federatieraad als de Staatsdoema ermee instemmen;

het goedkeuren van de voorgedragen premier en voorzitter van het Constitutionele Hof (alleen de Federatieraad);

het beoordelen van de door de president gekandideerde leden van de nationale Veiligheidsraad (Federatieraad);

het ratificeren van internationale verdragen en oorlogsverklaringen (Federatieraad);

het afzetten van de president (Federatieraad bij tweederde meerderheid, waarvan de voorzitter de functie vervolgens waarneemt);

het aannemen en verwerpen van wetsvoorstellen en de begroting (Federatieraad zowel als Staatsdoema).

De Constitutionele Vergadering moet van Jeltsin op 16 juni afgelopen zijn. Wat er met de tekst van het definitieve ontwerp vervolgens gebeurt, is nog onbekend.