Concurrenten vrezen voor opmars van Microsoft

REDMOND, 4 JUNI. Elke tien seconden gaat een nieuwe computergebruiker met het programma Windows aan de slag. Softwaremaker Microsoft meldt dat sinds de introductie in mei 1991 bijna 15 miljoen kopieën zijn verkocht. Om de concurrenten een slag voor te blijven presenteerde Microsoft twee weken geleden de opvolger, Windows NT (New Technology).

Microsoft is dominant op het gebied van software. De besturingssystemen voor personal computers MS-DOS en Windows hebben wereldwijd een aandeel van 90 procent op die markt. De toepassingsprogramma's van Microsoft, zoals Word, Excel en Access, zijn in opkomst en maken een steeds groter deel van de verkopen uit. Het succes van Microsoft is even flitsend als oogverblindend. Het bedrijf, dat een omzet heeft van 3,5 miljard, behaalt aan het eind van dit boekjaar, 30 juni aanstaande, 1 miljard dollar winst. “Onze winst na belasting is dit jaar 25 procent van de omzet”, zegt Mike Murray, vice-president voor personeel en administratie, in het kraakheldere Microsoft-hoofdkwartier in Redmond, Washington.

Microsoft heeft zijn omzet in vijf jaar weten te vertienvoudigen. In 1988 was het nog 346 miljoen dollar en de winst bedroeg dat jaar 72 miljoen. Het eind van de groei is ook nog niet in zicht. Had het bedrijf in 1989 nog 3.800 werknemers, in 1993 is dat aantal 13.800.

De softwaremaker, gevestigd op het adres One Microsoft Way in Redmond vlakbij Seattle, staat onder de bezielende leiding van het wonderkind Bill Gates die met zijn vriend Paul Allen halverwege de jaren zeventig het bedrijf begon. Murray: “Het waren eigenlijk jongens die dachten dat het leuk was om programmaatjes te schrijven.” De oprichter en topman van het bedrijf, William H. Gates, is nu 37 jaar oud en met 28 procent van de Microsoft-aandelen in zijn bezit, goed voor meer dan 7 miljard dollar, de rijkste man van de Verenigde Staten.

De opvolger van Windows 3.1, Windows NT (New Technology), is een aanzienlijke uitbreiding van Windows en er wordt al twee jaar reikhalzend naar uitgekeken. Microsoft hoopt met Windows NT niet alleen zijn dominante positie op de markt voor pc's te behouden maar ook marktaandeel van de programma's voor workstations weg te snoepen van Novell. Goede software maakt het immers mogelijk met een paar pc's hetzelfde vermogen te ontwikkelen als een workstation herbergt. Daarnaast is Windows NT ook gericht op het veroveren van de markt voor spreadsheets (rekenprogramma's) en databases op Novell, Lotus en Borland.

De concurrentie wordt door het agressieve gedrag van Microsoft het leven al behoorlijk zuur gemaakt. Microsoft heeft het zich bovendien als aanvoerder van de software-kudde altijd al gepermitteerd om produkten aan te kondigen, lang voordat ze er waren. De goedgelovige consument wacht liever nog even op het allerbeste of allerveiligste voordat hij zijn geld uitgeeft. Microsoft heeft daar altijd van kunnen profiteren, hoewel de eerste Windows-versie uit 1985 jarenlang allerlei gebreken vertoonde. De lang tevoren aangekondigde komst van NT kost nu echter IBM zijn succes van het uitstekende besturingssysteem OS/2, dat al twee jaar op de markt is.

Daarmee bijt Microsoft opnieuw in de hand die het gevoed heeft. Het was immers IBM dat in 1980 een contract sloot met Gates om MS-DOS te gaan gebruiken in zijn nieuwe IBM PC. Misschien had Gates dat contract destijds te danken aan het feit dat zijn moeder samen met de IBM-topman John Opel in de raad van bestuur zat van United Way, een grote liefdadigheidsorganisatie in de VS. Hoe het ook zij, in dat contract stond niet dat Microsoft niet ook aan andere computermakers zijn software mocht leveren. Dat is in latere jaren, toen de IBM-compatibles opkwamen, ook gebeurd. Net als voor chipmaker Intel was het contract met IBM in de begintijd van de pc voor Microsoft de doorbraak. Microsoft en Intel domineren nu de computermarkt en IBM vraagt hun topmannen tegenwoordig om advies.

“Novell is nu onze belangrijkste concurrent”, zegt Charles Stevens, internationaal bedrijfsstrateeg van Microsoft. “En in mindere mate ook Lotus en IBM”, voegt hij er nonchalant aan toe. Novell heeft een voorsprong op het gebied van de spreadsheets en daarin een martkaandeel van 63 procent tegen Microsoft ongeveer 11. Novell heeft het gevecht met Microsoft nooit geschuwd. Voor de rest van de industrie is Microsoft een soort verschrikkelijke sneeuwman, van wie iedereen de verwoestende voetafdrukken heeft gezien. In de VS heet de invloed die daarvan uitgaat de F.U.D.-factor, en de letters staan voor fear, uncertainty en doubt.

Sinds enkele jaren onderzoekt de Federale Commissie voor Handel (FTC) klachten over Microsoft van concurrenten. Het bedrijf zou de Amerikaanse antitrustwetten overtreden door afnemers van concurrerende produkten te intimideren, zijn eigen afdeling die toepassingssoftware maakt bevoordelen boven die van de concurrent en pc-makers een onwaarschijnlijk lage prijs vragen voor het leveren van besturingssystemen in alle pc's van die klant. Microsoft is bovendien beschuldigd van het aanbieden van combinaties van besturingssysteem en toepassingsprogramma's tegen gereduceerde prijzen. De FTC vergaderde in februari maar kwam niet tot een uitspraak. De zaak is echter nog niet afgesloten. Murray van Microsoft antwoordt desgevraagd “dat wij ons geen zorgen maken, natuurlijk alle medewerking verlenen en aan alle wensen van de FTC voldoen”.

Omdat Microsoft internationaal succesvol is en veel winst uit het buitenland haalt, zal de FTC om die reden alleen al niet gauw tot een veroordeling overgaan, zeggen analisten. Een antitrust-zaak tegen IBM, die in 1969 begon, duurde dertien jaar voordat de FTC de zaak van de ene op de andere dag liet vallen. Verwacht wordt dat gedupeerden als Lotus en Borland een uitspraak over Microsoft niet zullen afwachten en zelf een keer naar de rechter zullen stappen om hun gelijk te halen.

Nu vrezen ze eerst met grote vreze hoe succesvol het nieuwe Windows NT is. Pas in augustus is het programma te koop en het is nog de vraag hoe snel nieuwe toepassingen beschikbaar zijn. Volgens de vaktijdschriften kan dat nog wel 3 tot 6 maanden duren. Zo lang heeft de concurrentie de tijd zich te wapenen want volgens diezelfde vaktijdschriften is Windows NT een programma dat DOS en Windows geheel overbodig maakt en daarnaast nog meer biedt.

De concurrentie werkt aan het ontwikkelen van risc-chips, sneller dan die van Intel, en zou zo graag een nieuw standaard besturingssysteem in plaats van DOS, c.q. Windows NT, ontwikkeld zien. Apple, IBM en Motorola hopen volgend jaar met de PowerPC chip te komen en Digital Equipment heeft op eigen houtje de RISC Alpha chip ontwikkeld. Als de hegemonie van de Intel-chips wordt aangetast zal Microsoft zijn software daaraan aanpassen. Dat is een psychologisch belangrijke stap omdat Intel en Microsoft nu een onafscheidelijk - en schier onoverwinnelijk - duo vormen.

Aan het softwarefront werken Apple, AT&T, Matsushita, Motorola, Philips en Sony samen in General Magic aan software voor personal digital assistants (pda). Dat worden de zaktelefooncomputers die wij over vijf of tien jaar allemaal in onze jaszak meedragen. Als deze alliantie erin slaagt Microsoft op zijn eigen terrein te verslaan of in elk geval voor te blijven, dan mag de consument uiteindelijk uitmaken of alles anders wordt.