SomaIiërs slechts figuranten in film over hun land

Sonja op locatie, Ned. 3, 20.42-21.33u.

Sonja Barend vergast haar fans vanavond in het kader van een nieuwe zomerserie op een onverwacht optreden: voor de verandering heeft ze het Amsterdamse café verwisseld voor de roerige Somalische hoofdstad Mogadishu. Tegen een decor van puinhopen praat ze daar uitvoerig met de Belgische journaliste Els de Temmerman, die de laatste jaren met haar werk voor onder andere de Volkskrant enige faam heeft verworven.

In sappig Vlaams verhaalt de fotogenieke journaliste over de gruwelijkheden die ze heeft meegemaakt in Somalië en elders in de Hoorn van Afrika. Over een skeletachtige vrouw die nog maar 35 jaar oud was maar oogde als een bejaarde en die met een mysterieuze glans in haar ogen over de grond op de journaliste afkroop. Over een mensenmassa in het Somalische Baidoa die, waanzinnig van honger, een steeds dreigender houding aannam tegen buitenlanders. Over een "bullet-baby', die ter wereld kwam met een kogel in zijn lijfje omdat zijn moeder tijdens de zwangerschap was beschoten.

Maar ondanks deze verhalen heet de hoofdschotel van het programma niet Somalië maar Els de Temmerman. Daarmee doet Sonja precies datgene wat De Temmerman zelf aan het einde van het programma de Westerse media verwijt: ze richt alle aandacht op de persoon van de dappere blanke journaliste, terwijl de Somaliërs letterlijk figuranten blijven. Slechts af en toe wordt er een "shotje' tussendoor gegooid van een lokaal jongetje of een lijfwacht.

Nieuwe locatie of niet, Sonja geeft haar soms wat platte televisie-instinct de vrije loop. Zo laat ze De Temmerman vooral uitweiden over de meest traumatische gebeurtenis uit haar leven, de dood van haar vriend Wim. Deze was werkzaam voor het Rode Kruis en werd onder chaotische omstandigheden in de Somalische hoofdstad neergeschoten. Zwaar gewond werd hij na enkele dagen naar Nairobi vervoerd en daarna naar Europa. In het vliegtuig naar Europa bezweek hij alsnog aan zijn verwondingen.

De 31-jarige De Temmerman, die het nieuws pas enkele dagen later op een reis in Zare vernam, is zich altijd schuldig blijven voelen omdat zij het was die Wim had gestimuleerd naar Somalië te gaan. Bovendien had ze later tijdens een bezoek gemerkt dat hij zich niet goed meer bewust was van de gevaren waarmee hij dagelijks werd geconfronteerd.

Aan het einde van de uitzending memoreert De Temmerman dat een moedige Somalische man die werd doodgeschoten toen hij Wim wilde beschermen vrijwel nergens aandacht van de media kreeg, terwijl het nieuws van de dood van Wim zelf over de hele wereld werd verspreid. Ook Sonja doet geen enkele poging om aan de hand van de ervaren De Temmerman dieper inzicht in de problemen van de Somaliërs te krijgen. Het gaat haar uitsluitend om De Temmerman, naar wie ze met nauw verholen bewondering luistert. Wat dat betreft had Sonja zich de verre reis naar Mogadishu kunnen besparen en haar gesprek ook in de vertrouwde Hilversumse studio kunnen houden.

    • Floris van Straaten