Noodverbanden

GEZIEN HET ULTIMATIEVE klimaat dat mede door zijn eigen partij was geschapen wekt het weinig verbazing dat minister Hirsch Ballin (justitie) gisteren met het gevraagde "noodverband' voor het cellentekort is gekomen. De bewindsman had wel een beetje om dit soort politieke afstraffing gevraagd. In zijn pleidooien voor een nieuwe moraliteit hoort men de schoolmeester. De pretentieuze beleidsplannen uit het begin van zijn bewind hebben moeilijk te vervullen verwachtingen gewekt. Dat is een probaat recept voor irritatie, ook buiten de eigen partijpolitieke slangenkuil.

Dat justitie over te weinig cellen beschikt staat niet werkelijk ter discussie. Dat neemt niet weg dat de toezeggingen van Hirsch Ballin niet alleen politiek maar ook inhoudelijk een capitulatie betekenen. Twee op één cel en langer verblijf in politiecellen brengen onmiskenbaar een justitieel kwaliteitsverlies mee, afgezien van reële risico's als aids, agressie en samenspanning. De tijdelijkheid van zo'n noodverband valt bovendien te betwijfelen. Ernstiger is dat het voornamelijk symbolische gebaren zijn; de werkelijke problemen van het justitieel bedrijf zitten dieper, zoals valt op te maken uit de betogen van de Tilburgse bestuurskundige Frissen die het gevangeniswezen doorlichtte.

HET IS TE simpel om te zeggen dat wanneer hotelketens zelfs over de grens heen met een efficiënt reserveringssysteem kunnen werken dat toch ook het Nederlandse gevangeniswezen moet lukken. De strafrechtelijke keten zit om goede staatsrechtelijke redenen iets ingewikkelder in elkaar. Privatiseren van deze keiharde kerntaak van de overheid gaat bijvoorbeeld moeilijk. Des te duidelijker is dat een kampeerbed in een cel erbij geen oplossing is.

De aanleiding voor het debat roept bovendien vragen op over het Openbaar Ministerie (OM). Het heenzenden van een mogelijk gevaarlijke verdachte getuigt van een ernstige beoordelingsfout. Het heenzenden van twee arrestanten omdat is vergeten de reden (cocane) in het bevel tot inverzekeringstelling op te nemen is een regelrechte blunder. Men noemt zoiets tegenwoordig een "vormfout' en zegt al gauw dat daar niet zulke zware consequenties aan moeten worden verbonden. Maar wat wil men dan, mensen op grond van een blanco bevel vasthouden? Dat is het soort praktijk waartegen Amnesty International elders in de wereld met de warme instemming van menige Nederlander juist pleegt op te komen.

“LATEN WE eerlijk zijn”, zo staat in een recent rapport van het OM zelf, “als men met een stofkam door een willekeurige politierechterzitting gaat zal niemand van ons verbaasd zijn als daarin min of meer ernstige fouten zitten die voor rekening van het parket komen.” In zijn eenvoud is dat toch een onthutsende diagnose. Het OM heeft ook al wel een reorganisatieplan opgesteld, maar dat gaat vooral over management en minder over ouderwets vakmanschap. De reprimande voor de Amsterdamse heenzendofficier waarop vanuit de Kamer is aangedrongen, vormt dan een wel heel schamel noodverband.