Het mag geen antirimpelpil heten

Een antirimpecrme bestaat, maar is uiterst pijnlijk. De creme, op basis van vitamine-A-zuur, werkt voornamelijk door irritatie. Veel prettiger is een antirimpelpil van de fabrikant Imedeen. Sinds kort bestaat deze, maar hij mag officieel geen antimrimpelpil heten. De pil werkt echt, al zijn de resultaten nog niet verbluffend.

Een pil of crème die de huid jong en rimpelloos houdt. Dat zou ideaal zijn. Een pil waarmee een verouderde, dunne, vlekkerige huid, vol rimpels en kleine rode adertjes weer aan het modebeeld van glad en perzik voldoet. Een pil als garantie voor succes in een veeleisende baan en voor een duurzame relatie.

Zo'n pil is er weer. "Imedeen strijkt de rimpels van binnenuit glad' kopt het voorjaarsnummer van het Imedeen Magazine (jaargang 1, nummer 1, tijdschrift voor verjongende huidverzorging, winkelwaarde ƒ 6,95). Op de toonbank van menige drogist ligt een stapeltje, gratis voor belangstellenden.

Imedeen kwam begin vorig jaar op de Nederlandse markt en heeft onder lezeressen van Margriet en in het circuit van schoonheidssalons snel naam gemaakt als de anti-rimpelpil.

Imedeen is een pil, maar het is geen geneesmiddel. Het wordt verkocht als voedingssupplement en is zonder recept verkrijgbaar bij de drogist en commercieel ingestelde apotheker. Enerzijds is het goed dat Imedeen geen geneesmiddel is, want huidveroudering is geen ziekte en kan het beter ook maar niet worden.

Iedereen krijgt met het klimmen der jaren een dunnere huid, waardoor er rimpels ontstaan. UV-straling in zonlicht en - opmerkelijk genoeg - roken bespoedigen de rimpelvorming. Wetenschappers strijden nog over de vraag of roken of zon de grootste bijdrage leveren. In de Verenigde Staten is overigens het middel vitamine-A-zuur wèl als geneesmiddel geregistreerd tegen rimpels - officieel tegen de verschijnselen van de verouderende huid. De verschijnselen zijn dus de ziekte, de oude huid niet.

Toch zou het voor consument en fabrikant goed zijn als aan anti-rimpelmiddelen dezelfde eisen zouden worden gesteld als aan geregistreerde geneesmiddelen. Voor de consument is registratie een voordeel omdat de beloofde werking tegenwoordig in goed uitgevoerd onderzoek moet zijn aangetoond. En de fabrikant kan dan tenminste op de bijsluiter vermelden wat het doet.

Nu wringt de Imedeen-fabrikant zich in allerlei bochten om op verpakking en bijsluiter van Imedeen geen medische claims te vermelden. Daarin is nauwelijks te lezen dat Imedeen tegen rimpels werkt. Pas in Imedeen Magazine wordt Imedeen de anti-rimpelpil die het in de volksmond al is.

Los van enige voornemens tot registratie als geneesmiddel is Imedeen inmiddels wel wetenschappelijk onderzocht. Het onderzoek onder 42 vrouwen is niet groot genoeg om door een geneesmiddelenregistratiecommissie serieus te worden genomen. Maar Imedeen werkt, hoewel niet overtuigend, tegen rimpels.

Op Hemelvaartsdag presenteerde dermatoloog dr. F. Heule, verbonden aan het academische Dijkzigtziekenhuis in Rotterdam, een poster met zijn onderzoekresultaten op het wetenschappelijk dermatologiecongres Derma 2000 in Wenen. Heule kwam enkele maanden geleden in het nieuws door een persbericht van het Dijkzigtziekenhuis waarin de werking van Imedeen werd geclaimd zonder dat een wetenschappelijke publicatie of een manuscript beschikbaar was. Het manuscript lag toen ter beoordeling bij de redactie van een toonaangevend dermatologietijdschrift. Het ligt daar nog steeds, wat niet vreemd is. De molens van de tijdschriften malen traag. Ondertussen kunnen onderzoekers wel naar congressen om over hun resultaten te discussiëren. De acceptatie als poster op een congres is een eerste blijk van wetenschappelijke erkenning.

Vrouwen die drie maanden Imedeen slikken - de door de fabrikant aangeraden kuurlengte - mogen op grond van Heule's onderzoek verwachten dat ze een 10 tot 15% dikkere huid krijgen, dat de zichtbaarheid van de rimpels met 12% afneemt, dat rode of blauwe vlekjes door verwijde bloedvaatjes 30% minder zichtbaar worden, dat de huidstructuur iets verbetert en dat er minder plekjes met droge verhoornde huidcellen zijn.

Imedeen doet ook een aantal dingen niet. De elasticiteit van de huid veranderde niet genoeg om het effect aan Imedeen toe te schrijven. En ook de vlekkerigheid door verschillen in pigmentatie en de geelachtige kleur van oude huid bleven nagenoeg gelijk. Evenmin veranderde de turgor, de spanning en vochtigheid van de huid en het onderliggende weefsel. Turgor wordt gemeten door een huidplooi op te trekken en te kijken of hij dun of dik aanpakt en hoe hij weer terugzakt. In bloed en urine traden tijdens het onderzoek geen veranderingen op. Imedeen doet dus iets op de huid, maar veroorzaakt geen grootscheepse veranderingen in de stofwisseling. Ook psychologisch gezien veranderde er niets voor de deelneemsters aan het onderzoek. De uitslag van onderzoek naar sociale angst en vaardigheid, naar zelfvertrouwen en naar tevredenheid met het eigen lichaam - de huid in het bijzonder - verschilde voor en na Imedeengebruik niet.

Aan het onderzoek van Heule deden 42 vrouwen mee, in leeftijd variërend van 40 tot 69 jaar. Ze kregen de kans om mee te doen nadat ze bij hun schoonheidssalon hadden geklaagd over hun verouderende huid. De helft van hen slikte drie maanden tweemaal daags Imedeen. De andere helft kreeg neppillen die er net zo uitzagen. De vrouwen en de beoordelende artsen wisten niet wie nep en wie echt kreeg. Daarmee is de studie dubbelblind en gerandomiseerd, zoals het hoort in een goed opgezet effectonderzoek.

Op de randomisatie (door lot bepaalde verdeling over twee groepen) viel overigens wel iets aan te merken. De Imedeen-slikkende groep telde meer zonnebaadsters dan de placebogroep. In de behandelde groep waren meer rimpels en bloedvaatjes in de huid zichtbaar dan in de placebogroep. Er moest achteraf nog een statistische techniek aan te pas komen om de verschillen te kunnen verklaren, maar het effect van Imedeen bleef daarbij bestaan.

Op grond van het onderzoek van Heule is de naam anti-rimpelpil voor Imedeen nauwelijks terecht. Na drie maanden gebruik was de rimpelscore gedaald van 3,2 naar 2,8 op een schaal van 5. De score zakte daarmee net onder die van de placebogroep, die met minder rimpels begon (2,9) en die ook behield (2,9). Veel sterker is het verdwijnen van teleangiectasia, de kriebelige rode figuurtjes van aangetaste huidbloedvaatjes (van 2,9 naar 2,0 op de vijfpuntsschaal), terwijl ook de toegenomen huiddikte en de regelmaat van de huid er mag wezen.

Heule neemt het woord "anti-rimpelpil' dan ook niet in de mond. Imedeen verbetert de kwaliteit van verouderde huid, is de conclusie op zijn poster. ""Wij zien een aantal veranderingen die we voorlopig hebben genterpreteerd als verbeteringen,'' is zijn meest wetenschappelijke interpetatie. ""Ons resultaat is eigenlijk een pleidooi voor meer onderzoek.''

Ondanks zijn voorbehoud treedt Heule wel met wetenschappelijk gezag op in Imedeen Magazine. Hij wordt daarin opgevoerd in de strijd die de Imedeen-pillen te voeren hebben met vitamine-A-zuur in crèmes en een reeks cosmetische smeerseltjes die tegen rimpels zouden werken. Heule: ""Dat de conditie van de huid achteruitgaat merk je ondermeer aan rimpelvorming. Met crèmes bereik je in die zin iets dat de huid minder droog aanvoelt en de rimpeltjes ogenschijnlijk plat worden getrokken, maar ze richten uiteraard niets uit op het niveau van doorbloeding. Imedeen doet dat naar alle waarschijnlijkheid wel en dat betekent dat de voedingsstoffen de juiste plaats ook zullen bereiken.''

Heule over de doorbloedingsclaim die niet uit zijn onderzoek blijkt: ""De score op het verminderen van teleangiectesia liet zien dat een afwijkend bloedvatpatroon wordt genormaliseerd. Er zijn mensen die denken dat in de veranderende huid ook een prikkel tot bloedvatvorming ontstaat.''

In Wenen, na een middagsessie op het congres over skin ageing had de fabrikant 's avonds een bijeenkomst voor de pers georganiseerd. Daar voerden marketingmensen het woord, terwijl Heule en de Amerikaan dr. P.T. Pugliese, de eigenaar van een huidkliniek in New York, de wetenschap vertegenwoordigden. Ook Pugliese heeft Imedeen onderzocht. Hij noemt zijn studie ook dubbelblind gerandomiseerd, maar uit zijn verslag blijkt dat hij zijn resultaten vooral baseert op de periode waarin alle deelnemende vrouwen Imedeen kregen.

Pugliese trok alle registers open: ""Het is het eerste produkt dat ik test dat een 80 tot 90% respons geeft. En ik heb erg veel middelen getest. Noem me een cosmetisch produkt dat de laatste jaren op de markt is verschenen en ik heb er praktijkproeven mee gedaan. You name it, I've tested it. Imedeen is het beste dat ik ooit heb getest. Nu moeten we alleen nog mannen bewegen om Imedeen te gaan slikken.''

Farmaceuten en dermatologen kunnen volgens de geruchtenmachine ook medische kanten op met Imedeen. Heule: ""Ik heb van plastisch chirurgen gehoord dat de wondheling sneller verloopt.'' Pugliese, sterker: ""Wij bevelen Imedeen aan voor en na je plastische chirurgie.'' Zijn vrouw, rond de 60 en een wandelende reclamezuil voor de technieken uit de huidkliniek van haar man, hoort het glimlachend aan. Naast wondheling wordt informeel ook een werking tegen atopisch eczeem en tegen overgevoeligheid voor zonlicht gemeld.

Verdienste van Pugliese is dat hij kleine stukjes huid wegnam bij vrouwen die aan zijn onderzoek deelnamen. Deze huidbiopten tonen aan dat de huid na twee maanden Imedeengebruik rijker aan cellen is geworden.

De interpretatie is dat Imedeen het eerste middel is dat cellen laat groeien. Andere anti-rimpelmiddelen, waarbij voornamelijk vitamine-A-zuur wordt bedoeld, werken door irritatie van bestaande cellen. Er hoopt zich vocht op in de huid en de collageenmatrix waarin de cellen liggen ingebed wordt wat dikker.

Maar hoe werkt Imedeen dan? Heule: ""Imedeen activeert rustende fibroblasten, jonge bindweefselcellen waaruit zich onder andere huidcellen kunnen ontwikkelen. De cellen maken daarna elastine en collageen en verstevigen daarmee de huidmatrix. Er komen dus meer cellen en de matrix verstevigt. Daarom heeft Imedeen een langdurig effect, tot tenminste een maand na stoppen hebben wij dat onderzocht. Er is niet alleen eiwitstapeling door bestaande cellen, zoals andere middelen veroorzaken, of een stapeling van water in de huid waardoor ook rimpels verdwijnen.''

Fibroblasten worden ook geactiveerd door groeifactoren die door het lichaam zelf worden afgescheiden. Op de conferentiesessie over huidveroudering gaf de Amerikaanse dr. B.A. Gilchrest van Boston University een overzicht van haar werk aan celculturen van voorloper-huidcellen van jongeren en ouderen, die wel of niet met UV-licht werden verouderd. Er blijken markante verschillen te bestaan in gen-expressie en de celreactie op groeifactoren. Het zijn oriënterende studies, maar de boodschap is dat moleculair biologen zich nu ook op de huid hebben geworpen. Met de hoop om in de toekomst in te kunnen grijpen in huidveroudering. Voorlopige conclusie van Gilchrest is dat oudere cellen slecht op omgevingssignalen reageren en zich daardoor niet meer aanpassen. In cellen die door licht zijn beschadigd worden daarnaast nog beduidend meer proto-oncogenen geactiveerd, wat wellicht een voorbode voor huidkanker is.

Die groeifactoren die Gilchrests groep in haar lab onderzoekt zijn eiwitten of polypeptiden. Imedeen bestaat uit viseiwitten. Volgens Imedeen Magazine gewonnen uit "het kraakbeen van diepzeevissen uit speciale gebieden in de Stille Oceaan.' Verdere produktinformatie ontbreekt, behalve dat vitamine C wordt toegevoegd.

Omdat Imedeen wordt geslikt is het aannemelijk dat de zorgvuldig geselecteerde viseiwitten het lot ondergaan van alle andere voedingseiwitten: in het maag-darmkanaal worden ze gesplitst in losse aminozuren, of hoogstens korte ketens van aminozuren die vervolgens door de darmwand in het bloed worden opgenomen.

Is het mogelijk dat Imedeen in de darm wordt afgebroken en dat daarbij toevallig een groeifactor ontstaat?

Heule: ""Dat zou kunnen. Wij gaan de actieve component onderzoeken.''

Finn Jergard, internationaal marketing manager van de producent van Imedeen: ""Nee, we gaan geen onderzoek betalen naar de actieve componenten in Imedeen. Het is een voedselsupplement en wat ons betreft blijft het dat. Als we componenten gaan zuiveren en die op de markt zouden brengen ontkomen we niet aan een registratie als geneesmiddel en zou bovendien iedere concurrent ook zoiets kunnen maken.''

Heule: ""Ik ben wetenschapper, hij is manager.''

Maar de vrouw die beide functies verenigt, onderzoeksmanager van producent Ferrosan, Mette N⊘rgaard: ""We gaan wel de componenten onderzoeken, wat Finn Jergard ook mag beweren. Wij doen het onderzoek. Wij hebben maar een klein onderzoeksteam maar het grote lab van NOVO-Nordisk staat achter ons en kan werk van ons overnemen.''

Milan Zverina, directeur internationale operaties Ferrosan: ""In ieder geval gaan we een veel grotere wetenschappelijke studie doen, uitgevoerd in meerdere klinieken en met ongeveer 600 proefpersonen.''

In Wenen stonden de managerneuzen nog niet allemaal in dezelfde richting. De verwarring was daar omdat de oorspronkelijke Imedeenproducent Scan Vita enkele weken daarvoor was overgenomen door het veel grotere Ferrosan. Ferrosan produceert vooral vitamines, voedingssupplementen en zonder-recept-geneesmiddelen. Ferrosan is een volle dochter van het grote Deense farmaceutische en biotechnologische concern NOVO-Nordisk. NOVO is in Nederland vooral bekend onder diabetici. Het bedrijf heeft in ons land de insulinemarkt vrijwel volledig in handen en is als enzymspecialist een geduchte concurrent van het Nederlandse Gist-brocades.

De overname was noodzakelijk en welkom omdat het succes van Imedeen Scan Vita boven het hoofd was gegroeid. De produktiefaciliteiten waren onvoldoende, zodat er soms slecht werd geleverd en de kwaliteit varieerde. Jergard: ""Ferrosan heeft betere produktiefaciliteiten die voldoen aan de regels voor de produktie van geneesmiddelen. Bovendien produceren ze sneller. Ze draaien batches van 4 tot 5 ton, terijl wij 400 tot 500 kilo per keer produceerden.''

Bij de overname is ook het recept voor Imedeen betrokken. Dat was volgens Jergard zelfs voor mensen binnen Scan Vita tot nu toe geheim. ""Imedeen is ontwikkeld door de Zweedse biochemiehoogleraar dr. A.A. Dahlgren die op een project van de Zweedse regering onderzoek deed naar de oorzaken en effecten van veroudering. Dahlgren begon voor zichzelf, vestigde zich in Zwitserland, werkte acht jaar in stilte en vond toen Scan-Vita bereid om zijn huidmiddel te produceren. Twee jaar geleden werd Imedeen in Finland en Denemarken gentroduceerd. Kort daarna volgde Zweden. Nederland was het vijfde land waar Imedeen op de markt kwam.""

Milan Zverina illustreert het succes: ""Van de vrouwen van middelbare leeftijd in Finland eten er inmiddels 155.000 regelmatig Imedeen. Daarmee is twee jaar na introductie van het middel een kwart van de doelgroep bereikt.''

Die vrouwen zijn, ondanks de nog magere wetenschappelijke onderbouwing, bereid om voor de aanbevolen drie maanden Imedeen-gebruik, omgerekend naar de Nederlandse prijzen, iets meer dan 200 gulden te betalen. Aanbevolen wordt om twee kuren per jaar te volgen, of, bij een ongezonde levensstijl, de halve dosering te blijven doorslikken. Ondanks de nadrukkelijke boodschap dat de viseiwitten alleen van binnenuit werken liggen er inmiddels een dag- en nachtcrème, een body lotion en zonnebrandmiddelen met verschillende beschermingsfactoren bij de drogist. Waarmee Imedeen in plaats van een pil met vermoede effectiviteit meer de zoveelste marketingtechnisch slim opgezette cosmeticalijn wordt.