Leger verwijderde president uit onhoudbare positie; Chaos in Guatemala na vertrek Serrano

GUATEMALA-STAD, 2 JUNI. Een grondwettelijke chaos heeft zich meester gemaakt van Guatemala, nadat president Jorge Serrano Elás gisteren door de strijdkrachten uit zijn functie is gezet. De sterke man - in principe voor enkele dagen - is nu de minister van defensie, generaal José Domingo Garcá Samayoa.

In een verklaring voor de televisie zei de president van het Constitutionele Hof, Epaminondas Quintana, dat volgens de constitutie na het aftreden van de president de vice-president het presidentschap overneemt. Maar tegelijk met de verwijdering van Serrano heeft vice-president Gustavo Espina Salguero zijn ontslag ingediend. Daarmee is Guatemala in principe zonder staatshoofd. Volgens Quintana en Garcá Samayoa is het de bedoeling dat het geschorste Congres binnenkort bijeenkomt om een nieuwe president te benoemen en zich uit te spreken over de vraag of deze de termijn van Serrano zal volmaken, dan wel dat er nieuwe verkiezingen zullen worden uitgeschreven.

Na spoedoverleg "in een koele sfeer' gisterochtend in het presidentiële paleis tussen de president en de militairen, vertrok Serrano met onbekende bestemming, vergezeld door zijn lijfwacht. Volgens sommige berichten zou hij naar het buitenland gaan, mogelijk naar Mexico, El Salvador of Spanje.

Het gedwongen aftreden van Serrano werd gisteren in het centrum van Guatemala-Stad met gejuich en vuurwerk begroet door honderden mensen die zich voor het presidentiële paleis hadden opgesteld. De aftocht van Serrano per auto werd begeleid door een joelende menigte die de president onder meer een "hoerejong' noemde. Ook andere politici die zich in de nabijheid van het paleis bevonden werden onthaald op scheldkannonades.

Volgend op het vertrek van Serrano gaf Garcá Samayoa samen met de president van het Constitutionele Hof en in het bijzijn van een groot aantal politici en militairen een rechtstreeks door de televisie uitgezonden persconferentie. Onder de aanwezigen was ook de speciale aanklager voor de mensenrechten, Ramiro de León Carpio, die succesvol aan huisarrest was ontkomen en de afgelopen dagen voortdurend heeft geprotesteerd tegen de "zelfcoup'.

Het vertrek van Serrano was begin deze week onvermijdelijk geworden, nadat gebleken was dat de autogolpe van de president zowel in binnen- als buitenland algemeen werd veroordeeld. Volgens waarnemers in Guatemala heeft het leger ingegrepen toen bleek dat de actie van Serrano desastreuze gevolgen voor de toch al zwakke Guatemalteekse economie zou kunnen hebben. Onder andere de Verenigde Staten, de Europese Gemeenschap en Japan hebben naar aanleiding van de zelfcoup hun economische hulp aan Guatemala opgeschort. Aanvankelijk was niet duidelijk in welke mate de strijdkrachten Serrano's besluit steunden. Begin deze week bleek uit uitlatingen van Garcá Samayoa dat het leger zijn steun had ingetrokken.

Hoewel de vreugde over het vertrek van Serrano groot is, blijven vele Guatemalteken sceptisch over de politieke toekomst van hun land. Een van de meest prominente figuren van de oppositie, de Indiaanse Nobelprijswinnares Rigoberta Menchú, noemde het afzetten van Serrano door het leger gisteren “een nieuwe staatsgreep”. Demonstranten van de oppositie riepen gisteren leuzen als “wij willen een burgerregering” en scholden soldaten voor moordenaars uit. Zij vrezen dat de repressie onder een militair bewind opnieuw toeneemt.

De beschuldiging dat vele leden van het Congres corrupt zijn en banden met de drughandel hebben, zoals Serrano zijn machtsgereep motiveerde, vindt weerklank onder de bevolking. Volgens een mogelijk scenario zal het Congres gesloten blijven totdat de politieke partijen een soort zuivering in eigen gelederen hebben doorgevoerd. “Het wordt tijd dat ze zich eens aan de wet gaan houden”, zei de 25-jarige economiestudent Gabriel Cali gisteren, een van de vele demonstranten op het plein voor het paleis.

De Guatemalteekse pers was de afgelopen dagen onderhevig aan censuur en uitzend- en publikatieverboden. Radio en televisie speelden voortdurend marimba-muziek (de traditionele muziek van Guatemala), terwijl de kranten met witte en zwarte plekken of in het geheel niet verschenen. Maar gistermiddag al kwam de belangrijkste oppositiekrant, Siglo XXI, uit met een extra editie. De krant bracht, evenals de concurrent La Hora, in een extra grote kop de boodschap "Cayó Serrano!' - Serrano is gevallen.

Minister Garcá Samayoa riep de ambassadeurs van Guatemala die deze week uit protest hun ontslag hadden ingediend, op hun besluit te heroverwegen. Hij vroeg ook “alle Guatemalteken” het besluit, dat hij een “nationaal compromis” noemde, te steunen. De afgelopen dagen hebben vele gremia in de Guatemalteekse samenleving hun afkeer geuit van Serrano's actie. Daardoor leek het alsof er een soort nationale consensus was ontstaan. Generaal Garcá appeleerde met zijn oproep aan deze consensus. Hij baseerde de legitimiteit van het ingrijpen door de strijdkrachten op het oordeel van het Hof dat Serrano ongrondwettelijk had gehandeld.