De duurzame factoren

Bij alle ongelukken die ons werelddeel treffen hebben we het betrekkelijke geluk dat de ideologieën dood zijn. Niets van wat we sinds het einde van de Koude Oorlog aan wandaden hebben beleefd is bedreven uit naam van een totalitaire ideologie. Er is geen georganiseerd bendewezen op pad om een nieuwe orde te vestigen. In Solingen en daarvoor in Rostock en Mölln is het vuile werk opgeknapt door een voorhoede van louche pubers, en vermoedelijk met geheime instemming aangezien door een massa van onbekende grootte, die "Duitsland voor de Duitsers wil houden' zoals er hier een club is met een dergelijk devies. Behalve in Frankrijk waar Le Pen een politieke partij van enige omvang heeft weten te handhaven, zijn de rechts-extremisten een samengeraapt zootje. Het rechts-extremisme is geen macht in de gebruikelijke zin, niet iets dat door een duurzame georganiseerde aanwezigheid houvast biedt. Het is een terroristenbende van wisselende samenstelling die de conjunctuur mee heeft. Daardoor kan het zich handhaven en een onheil veroorzaken dat vele malen groter is dan zijn "macht'. De afwezigheid van een rechts-radicale ideologie, een samenhangend maatschappijbeeld als het nazisme, is er niet en zou ook geen aantrekkingskracht hebben. Dat kan erop wijzen dat de Westeuropese maatschappij nog voldoende weerbaarheid heeft (en daaraan wordt trouwens ook niet ernstig getwijfeld). De vraag is dus waarom dit ongrijpbaar terrorisme nog altijd en steeds meer in staat is tot het veroorzaken van ontwrichting.

De eerste oorzaak is dat West-Europa in zijn geheel voor het zuiden en het oosten een geweldig immigratiegebied is en dat het dit ook zal blijven, zoals de Verenigde Staten het voor Mexico en andere Latijnsamerikaanse landen zijn. De westelijke welvaart heeft een volksverhuizing doen ontstaan waartegen muren, rivieren en prikkeldraad niet zijn opgewassen. Terwijl in Solingen vijf Turken werden vermoord, werd bij Rome een krottenwijk van illegale Noordafrikanen met de grond gelijk gemaakt en besloot de Franse regering tot een radicale immigrantenstop. Duitsland is in een moeilijker positie, door zijn legendarische welvaart, zijn centrale ligging en de vereniging met het oostelijk deel. Dat blijkt uit de immigratiecijfers die vele malen hoger zijn dan van alle andere Westeuropese landen.

De tweede oorzaak is de recessie die alle Westeuropese landen treft. In deze fase gaat de volksverhuizing gepaard met een snelle toeneming van de werkloosheid. De bestaanszekerheid, tientallen jaren een onbetwijfelbaar gegeven van de Westeuropese verzorgingsstaten, wordt ondermijnd. Dit veroorzaakt zoals gebruikelijk een verstoring van de zekerheid waarmee men het dagelijks leven placht te leiden en daardoor een bedreiging van het politieke evenwicht.

De derde oorzaak is het begin van economisch herstel in een aantal voormalig communistische landen. Goedkope arbeid en goedkope grondstoffen uit het oosten beginnen de lang gevestigde verhoudingen op de Westeuropese markt te verstoren, zoals dit eerder het geval is geweest toen hier de invloed van de goedkope arbeid in Taiwan en Zuid-Korea voelbaar werd. Op de verschuivingen die zich nu aftekenen heeft men nog geen antwoord.

Het is allemaal niet nieuw. Het is onmiddellijk na het abrupte einde van de Koude Oorlog voorspeld. Dat de ernstige waarschuwingen, ook van verstandige gezaghebbenden als Helmuth Schmidt, geen effect hebben gehad ligt in de aard van onze samenleving die het zich heeft ontwend haar voorstelllingsvermogen te oefenen. Onze politieke en intellectuele elite bestaat uit voorzichtigen en redelijken die rekenen met eenheden van loonsverhoging, koopkracht en populariteit en dat alles in kleine percentages. Na de Koude Oorlog heeft ze zich met de kiezers gekoesterd in het geloof van een permanente vooruitgang zoals die zou worden verwezenlijkt door een conservatief perfectionisme.

In een dergelijke sfeer van geloof in permanente stabiliteit ontstaat gemakkelijk de illusie dat ook ingrijpende verstoringen van de orde in quarantaine kunnen worden gezet en op den duur met wat tijd en geld en extra maatregelen tot een redelijk eind zullen worden gebracht. Zo slagen we erin Le Pen als een marginaal verschijnsel te beschouwen. Daardoor zijn de Duitsers, bij alle verontwaardiging, al jaren nonchalent met het bestrijden van de vreemdelingenhaat. Zelfs is het concert der Europeanen erin geslaagd, via een unieke dialectiek zich te distantiëren van het ethnic cleansing en de massale moordpartij in Joegoslavië. Tot dusver heeft de praktijk geleerd dat alles in quarantaine kan worden gezet, van vijf vermoorde Turken tot honderdduizend idem moslims. Het is gelukt zonder dat het dagelijks leven hier erdoor werd verstoord.

Wie zich aan vermoedens over de toekomst wil wagen, moet eerst een inventarisatie maken van duurzame factoren. Voor Solingen en omstreken zijn dat de voortgaande immigratie, de recessie, de economische druk uit het Oosten en - als de Duitse overheid zich tegenover de terroristen zich zo blijft gedragen als ze sinds Rostock en Mölln heeft gedaan - een polarisatie waardoor er nog heel wat meer dan Solingen in het verschiet ligt. Daar zijn geen georganiseerde nazi's voor nodig.

    • H.J.A. Hofland