SUN RA 1914 - 1993; Zonnegod van de jazz

Zijn musici met zich mee het heelal in voeren, dat was de bescheiden ambitie van de op Pinksterzondag op 79-jarige leeftijd ten hemel gestegen componist, arrangeur, toetsenspeler en bandleider Sun Ra, die niet voor niets van Saturnus was gekomen.

Het pad hogerop plaveide hij met muziek die, zoals het een zonnekoning past, interplanetair van aard was. Zijn composities of "schilderingen van de oneindigheid' kregen titels als Plutonian Nights en Cosmic Chaos, en zijn band noemde hij o.a. Astro-Intergalactic-Infinity Arkestra. De kledij van zijn muzikale astronauten was afgestemd op hun zwevende leven: wijd en glinsterend, als parachutisten in het zonlicht.

Was Sun Ra een oplichter? Nee. Een warhoofd? Misschien. Een showman? Zonder twijfel. Maar wie door humbug en klatergoud wist heen te kijken, ontdekte al snel wat hij in de allereerste plaats was: een uitzonderlijk musicus.

Sun Ra kwam vermoedelijk in mei 1914 ter wereld als Herman Sonny Blount in Birmingham, Alabama, waar hij ook overleed. Hij was een geboren bandleider en speelde in de jaren 1946/47 in de band van Fletcher Henderson en had daarin veel succes met zijn arrangementen. Vervolgens betaalde hij jarenlang leergeld in café's voor hij midden jaren '50 een eigen band begon, of beter gezegd een muzikale commune. Want repeteren, almaar repeteren dat was zijn regel, ook al was er geen enkel optreden in het verschiet.

Om zijn productie vast te leggen stichtte hij het label Saturn dat in een hoog tempo en volgens een niet te volgen logica platen in omloop bracht. Op sommige daarvan lijkt hij zijn tijd ver vooruit, andere klinken heel traditioneel. Van enkele lp's verschenen er niet meer dan honderd, de titel soms haastig op de hoes gekalkt, andere hadden niet eens een buitenhoes. Zijn musici hadden niets te verteren maar leden geen honger dankzij Sun Ra's sublieme voedseltheorie dat bonen het meest protenerijke, dus gezondste voedsel waren.

Pas eind jaren '60, na een serie optredens in de Newyorkse club Slug's, en de veranderde geest der cultuur (flower power en nog zoiets) is Ra rijp voor erkenning als cult-figuur. Een Europese tournee levert drie nieuwe platen op, het ABC-label Impulse brengt een forse stapel oude Saturn-produkties in omloop. Pas daardoor wordt een groter publiek duidelijk wie Sun Ra muzikaal nu eigenlijk is: een in de jazztraditie gewortelde componist met een grote belangstelling voor vernieuwing.

Sun Ra gebruikt als een van de eersten electrische toetsinstrumenten en schuwt ook verder geen experiment. Soms laat hij alle orkestleden tegelijk soleren, dan ineens zitten er twintig man slagwerk te spelen. Zijn "bandbook' groeit met de dag, Europese tournees zijn geen uitzondering meer, de bonen worden vervangen door ander voedsel, protene-rijk of niet.

In april 1989 speelt Sun Ra in het Haagse Korzo met in zijn band o.a. de saxofonisten John Gilmore en Marshall Allen en trombonist Julian Priester, drie getrouwen van het eerste uur. Op het programma staat niet alleen Big John Special, een "klapper' uit de Hendersontijd, maar ook Aho, Aho en Zipadeedoda, Zipadeedee, bekende meezingers uit sprookjesland. Sommige volgelingen zijn verbijsterd. Een voorgenomen tocht in het heelal laten eindigen in Disneyland, dat is toch niet minder dan zelfvervloeking?

De zonnegod zelf echter lijkt heel tevreden. Zo gij niet wordt als kinderen... stond dat niet ergens in een heel mooi boek? En bovendien, Jupiter of Disneyland, je moet toch gaan tot zover je kunt? Sun Ra was niet alleen een idealist maar ook een praktische Amerikaan. Wie herinnert zich niet dat prachtige moment dat hij, plaatsnemend achter zijn vleugel zijn ruimtejurk opschortte en een paar hippe, zeer dure sportschoenen toonde. Wat anders had hij moeten laten zien om te bewijzen dat zijn space-travel in elk geval gedeeltelijk was geslaagd. Een stel van die logge en lelijke "Moonboots'?