Enquêtes

Het is onrechtvaardig politici te verwijten dat ze geen filosofen of dichters zijn. Dat ze hun eigen vak serieus nemen, dat mag wel worden verlangd. Het voordeel van een parlementaire enquête boven een wetenschappelijk of journalistiek onderzoek is dat getuigen een verschijningsplicht hebben en onder ede staan. Het is een zeer kostbare operatie, dat is een nadeel. Het middel is geschikt en bedoeld voor onderwerpen van groot algemeen belang waarbij de waarheid alleen door de dwang van het staatsapparaat boven water kan komen. Het is niet het gepaste middel om een algemeen sociologisch tijdsbeeld te geven of een zedenschets.

De uitvoeringspraktijk van de werknemersverzekeringen is het verkeerde onderwerp voor een parlementaire enquête. Het gaat hier niet om een criminele samenzwering, maar om destijds vrijwel algemeen aanvaard beleid. Er zijn geen diepe geheimen, alles ligt open. Het onderzoek zou heel goed door sociologen en journalisten kunnen worden gedaan en dat is dan ook gebeurd.

Het is net als bij het Amsterdamse referendum van vorig jaar. Daar werd eerst beslist dat een referendum een goede reclame zou zijn voor de politiek. Toen moest er nog een onderwerp worden bedacht. Geschikt voor een referendum is een simpele vraag die met een duidelijk ja of nee kan worden beantwoord. In Nederland bijvoorbeeld: moet de monarchie aan het eind van de ambtstermijn van Beatrix worden geprolongeerd? In Amsterdam: moeten de deelraden worden afgeschaft? Volstrekt ongeschikt is een vraag die zo vaag is dat er over tien jaar nog zal worden getwist over de betekenis van het antwoord van de stemmers. Zo'n vraag werd het dus.

Na het grote televisiesucces van de vorige parlementaire enquête besloten blij verraste politici dat ze het nog wel eens wilden doen. Eerst werd tot het middel besloten, daarna moest net als in Amsterdam bij het middel nog een doel worden gevonden, en wat dat doel zou zijn deed er niet erg toe.

Wat een saai lesje staatsinrichting! Iedereen weet dit toch, de politici wel het best? Precies, en juist omdat ze heel goed weten dat ze de verhouding tussen doel en middel met voeten treden, zijn ze niet serieus.

Laten we proberen serieuzer te zijn dan zij en een geschikt onderwerp bedenken voor een parlementaire enquête. Wat vindt u van de infiltratie van de georganiseerde misdaad in het overheidsapparaat? Een onderwerp van groot algemeen belang. Niets ligt hier open, alles is geheim. Hier is het wel nuttig getuigen onder bedreiging van vervolging wegens meineed tot de waarheid te dwingen. In Italië schijnt de meerderheid van de bevolking ervan overtuigd te zijn dat het museum in Florence is opgeblazen met medewerking van duistere kringen in het staatsapparaat.

Italië is ons voorland, suggereert de Duitse essayist Enzensberger. Zullen we het over tien jaar beleven dat onze overheid het Rijksmuseum opblaast als er corruptieschandalen uitbreken? Is het waar, zoals ik laatst las, dat de misdaadbenden mollen in het overheidsapparaat planten, die rustig hun opleiding volgen tot hoge politiefunctionaris, officier van justitie, rechter of politicus, vervolgens jaren onopvallend hun plicht doen en alleen als het hard nodig is de belangen van de mafia verdedigen?

In Het Parool werd bericht dat de politiecomputer al jaren geleden door criminelen is gekraakt. Stel u voor, een onopvallend bestelwagentje volgt de misdadigers op hun dievenpad. De crimineel pakt zijn computeruitdraai, aangeschaft op de vrije markt, ziet aan het kenteken van de achtervolgende auto onmiddellijk dat die eigendom van de politie is en gaat schaterend een biertje drinken. Verwonderlijk dat er geen undercover-agenten en pseudo-koopteams zijn geliquideerd. Begrijpelijk dat die het af en toe op een akkoordje gooien met de tegenstander, die zoveel beter genformeerd is dan zijzelf.

Het opmerkelijkst aan het verhaal in Het Parool was de mededeling dat de computerkraak al een paar jaar bekend was bij enkele hoge politiefunctionarissen. Die ondernamen geen enkele actie en lieten alles zoals het was, omdat hun afdeling anders in diskrediet zou raken. Zouden dat al van die mollen geweest zijn? Is het feit dat de hier gesuggereerde enquête niet bestaat een bewijs dat de mollen al in het parlement zitten? Ach nee, ik probeer u maar een beetje bang te maken. Dit onderwerp is misschien te moeilijk voor een parlementaire enquête, al zou het de burgers wel bij de politiek weten te betrekken. Maar het onderwerp van nu is te makkelijk.

Welke verdronken kalveren zullen er over tien jaar uit de put worden gehaald? Ik denk dat het de nationale vernielzucht zal zijn, die tegenwoordig in de politiek woedt. Rivierenlandschappen, Waddenzee, niets is heilig. Orkesten en toneelgezelschappen worden ingekrompen. Parken verwaarloosd. Hele studierichtingen opgeheven. Onder het banier van de zuinigheid heeft een gigantische vernietiging van kapitaal en kennis plaats.

Ik was dezer dagen in het kleine Prinsengrachtziekenhuis in Amsterdam. Het geldt als een aangenaam ziekenhuis, voor zover je daarvan kan spreken. Ik ken niemand die er niet liever verblijft dan in een van de grote ziekenhuizen aan de rand van de stad. Het is kort geleden geheel opgeknapt. Dat zal wat geld hebben gekost! Goed besteed geld, ware het niet dat het ziekenhuis nu op de nominatie staat te worden opgeheven. De grote fusiepartner eist dat alle ziekenhuisbedden naar hem gaan.

Over tien jaar zal er weer een parlementaire enquête worden gehouden, over de gezondheidszorg. Was het in de jaren negentig al niet bekend dat de Amsterdamse binnenstad een ziekenhuis nodig had? Werd er al niet geschreven over de nadelen van de grote ziekenhuizen? De onbereikbaarheid voor bezoekers, de lange wachttijden voor de patiënten, de anonieme behandeling, de patiëntendossiers die zoekraakten in het oneindige gangenstelsel. Jazeker, het stond in 1993 al in de Consumentengids. Maar omdat de wachttijden en het ongemak van de patiënten toen nog niet als externe kostenfactor werden meegerekend, kon de politiek er niets mee doen.

Men zal zich dan verbazen dat er maatregelen werden genomen die niemand wilde en waarvan de schadelijkheid evident was. Het roer zal weer helemaal worden omgegooid. Overal in de stad zullen dan weer kleine gedecentraliseerde ziekenhuisjes worden neergezet en de grote grenshospitia aan de rand van de stad zullen verlaten worden overgeleverd aan weer en wind, wederom onder het moto van strikt noodzakelijke bezuinigingen.