Dichters en tweelingen Dietsche Warande & ...

Dichters en tweelingen Dietsche Warande & Belfort 1993/2. Postbus 137, 3000 Leuven. Inl. 09-3216221131.

Demonen in het kamp De Nieuwe Maand, 36ste jrg. nr.3. Kritak Leuven, 140 BEF.

Unisex in de literatuur Kreatief 1993/1. 126 blz. ƒ18,50. Groeningestraat 23, 8560 Wevelgem.

Dichters en tweelingen

Het Vlaamse tijdschrift Dietsche Warande & Belfort, waarover Hugo Bousset sinds kort de scepter zwaait, houdt nu al voor de 41ste keer een DWB Weekend, op 5 en 6 juni in Dworp. Aan het programma te zien gaat het in niet onaanzienlijke mate om maaltijden en aperitiefjes, maar voor de zaterdagavond zijn zes dichters uitgenodigd: Huub Beurskens, Charles Ducal, Stefan Hertmans, Wiel Kusters, Erik Spinoy en Eddy van Vliet. Het thema van het DWB Weekend is dit jaar "Dichters & Tweelingen', waaraan ook het laatste nummer werd gewijd. Mét een "visuele uitwerking' in de vorm van foto's van Patrick de Spiegelaere en beeldend werk van Jan Fabre, omdat in het sinds Bousset vernieuwde DWB “lijnen vertrekken vanuit literaire teksten naar theater, fotografie, plastische kunst, opera, film, beeldverhaal, fotoroman, videoclip...”

De Spiegelaere werkt met Peter Verhelst aan een fotoroman, een genre dat normaliter vooral aftrek vindt in lektuurwinkels of sigarenzaak, bij luie Bouquetreeks-lezers. Maar "Salome' grijpt hoger - de legendarische titel alleen al - en begint met de raadselachtige zin: “Een meisje wordt door haar tweelingzuster bezocht, maar de wereld doet zich voor als een spiegel waar de weer aardig in thuisgehouden heeft”. De weer? En thuishouden? Gefotografeerd werd een hermafroditisch vaag wezen, dansend met een schaal en een pruik.

Boeiender zijn Paul Claes' gedichtenparen op bijbelse en mythologische figuren, en het artikel van Bart Vervaeck over tegenvoeter-tweelingen in De ontdekking van de hemel en De ruimte van Sokolov. Vervaeck zet alle vindplaatsen bij elkaar waar Onno en Max bij Mulisch en Sokolov en Lezjawa bij De Winter elkaars volmaakte spiegelbeelden zijn, en concludeert - zonder waardeoordeel - dat bij alle overeenkomsten tussen de beide Bezige Bij-bestsellers, het boek van De Winter explicieter is, minder subtiel, gewelddadiger en cynischer. “De ruimte van Sokolov wil ontluisteren, De ontdekking van de hemel ontsluieren. In die zin zijn de twee romans misschien ook een beetje spiegels voor elkaar.”

Elkaars tegengestelde zijn ook de prozateksten van debutanten Mels Hoogenboom en Leen Huet: de ene snel, stads, sober en filmisch; de andere klassiek, precieus, pretentieus en mooi. Wat ze delen is een gewilde doelloosheid, iets wat zelfs maar lijkt op een pointe wordt al te nadrukkelijk vermeden.

Tot slot de apert programmaloze Bousset: “In onze warande is er geen spoor van belfort meer om je op te richten, geen maatstaf, geen gids en zelfs geen raster. Er is niets dan literatuur.”

Dietsche Warande & Belfort 1993/2. Postbus 137, 3000 Leuven. Inl. 09-3216221131.

Demonen in het kamp

De Nieuwe Maand, van de aan Meulenhoff gelieerde Vlaamse uitgeverij Kritak, is geen strikt literair maar een algemeen cultureel tijdschrift. Wel ligt het zwaartepunt in de literatuur. In de 25-koppige redaktie zit Brigitte Raskin, tussen de medewerkers vinden we Paul Claes en Marc Reynebeau. Leo de Haes bespreekt in de rubriek "Boekhouding' drie werken over concentratiekamp-literatuur van Sem Dresden, Elie Cohen en Wolfgang Koeppen. Dresden probeerde in zijn zeer boeiende (daar denkt De Haes anders over) Vervolging, vernietiging, literatuur de psyche te doorgronden van de gretige lezer (die ook De Haes is) van oorlogsboeken. Niet de lezer vindt hij interessant, maar de moraal: “Hoe diep kan een mens zakken? Welke krankzinnige demonen sluimeren in ons? (-) Kampliteratuur confronteert de lezer met het absolute dieptepunt van de menselijke beschaving in de twintigste eeuw”. Niet de literaire waarde komt in kampliteratuur op de eerste plaats, vindt De Haes, maar de aangesneden gewetenskwesties. Jakob Littners aantekeningen uit een aardhol, de waargebeurde, "in angstzweet, onzekerheid, bloed, afgrijzen en bittere eenzaamheid gedrenkte' lijdensgeschiedenis van een Pools-Duitse jood die op verzoek van een uitgever werd geschreven door Wolfgang Koeppen - in ruil voor levensmiddelen uit Amerika, waar Littner na de oorlog naartoe gegaan was - beschouwt De Haes ondanks de twijfelachtige authenticiteit als een absoluut hoogtepunt in de kampliteratuur.

Andere onderwerpen in dit nummer zijn: de opera, auto en milieu, een Vlaams Fonds voor de Letteren, de "excuus-Truus', criminaliteit onder afscheidingsbewegingen in Oost-Europa (Abram de Swaan), Praag voor en na de Fluwelen Revolutie: “Avontuurlijk is niet langer het lezen en verspreiden van moeizaam getikte samizdat-uitgaven, maar het verwerven van consumptiegoederen: op de boekenplank prijkt de video, op het balkonnetje de schotelantenne”. Dit alles op slechts veertig vrij kleine pagina's. Met uitzondering van De Haes scheert men dan ook maar net langs de oppervlakte.

De Nieuwe Maand, 36ste jrg. nr.3. Kritak Leuven, 140 BEF.

Unisex in de literatuur

Lionel Deflo's driemaandelijkse Kreatief adverteert met de WP-tekst "Een van de belangrijkste Vlaamse periodieken'. (Voor de generatie die bij WP eerst aan Wordperfect denkt: hier is de Winkler Prins encyclopedie bedoeld). Onaangenaam verrassend is het dan dat in de recensierubriek "Gewikt & Gewogen' boeken van zeker een jaar oud besproken worden, zonder dat een bredere of diepergaande benadering dan in de dag- en weekbladpers gebruikelijk is zo'n lange incubatietijd rechtvaardigt: De grachtengordel en De dood als meisje van acht worden door Koen Vermeiren gebruikt om Hemmerechts voor de AKO-prijs genomineerde Kerst en andere verhalen de grond in te boren; twee al bijna vergeten boeken over Ceaucescu; Uit een leven van E.B.de Bruyn uit 1991 - dat moet toch niet hoeven.

Openingstekst in Kreatief is een lezing van Greta Seghers over schrijvende vrouwen in Vlaanderen en Nederland. “Onlangs nog vroeg Adriaan van Dis - ontegenzeglijk een intelligent man - in zijn VPRO-programma van 8 maart 1992 aan Monika van Paemel of "er dan zoiets als een vrouwelijke manier van schrijven bestaat?' Een non-sense vraag waar schrijvende vrouwen hoe langer hoe meer van balen.” Seghers stelt dat er in kunst en natuur geen "unisex' bestaat. “Wordt de waarde van een literair werk niet bepaald door de sekse van de maker, echter wel - en vandaar de verwarring - de kleur ervan, de invalshoek en in vele gevallen ook de thematiek.” Het gaat om andere prioriteiten, andere accenten. Seghers geeft een beknopt overzicht van belangrijke vrouwelijke auteurs vanaf Hadewijch en Bijns tot en met Maria Rosseels en Kristien Hemmerechts. Je mag niet hopen dat er voor de lezer van Kreatief ook maar iets nieuws in staat. Ze vestigt nog eens de aandacht op de oververtegenwoordiging van mannen in het Vlaamse en Nederlandse literaire leven, wat wel begrijpelijk wordt als blijkt dat een recensie van haar laatste roman afgesloten werd, door een man, met “Arme Greta”.

Wat voor minder afgeklovens biedt Kreatief? Een stuk van Patrick Bernauw over Erik Jan Hanussen, helderziende, leermeester of naäper van Hitler, het occulte troetelkindje van de nazi's over wie Feuchtwanger een roman schreef. Creatief proza om niet gelukkig van te worden kwam van Gaston van Camp ("Vriendschappen zijn water') en Fons Mariën: "Liefhebben is als wonen' of “"Ik eu, ik aquarelleer zelf ook wel eens', zei ik bescheiden. "Daarom'.”

Kreatief 1993/1. 126 blz. ƒ18,50. Groeningestraat 23, 8560 Wevelgem.

    • Margot Engelen