Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Defensie

Consensus over Bosnië

DE DAGEN VAN DE Grote Vier schijnen teruggekeerd. Dit weekeinde hebben de Verenigde Staten, Rusland, Groot-Brittannië en Frankrijk (in aanwezigheid van Spanje) overeenstemming bereikt over een gezamenlijke aanpak van de crisis in Bosnië. De consensus gaat in wezen nog verder dan die in de veldtocht om de bevrijding van Koeweit, want in beginsel zullen alle vier ook daadwerkelijk een aandeel hebben in, ja in wat? Het zou mooi zijn als kon worden geschreven: in het herstel van de vrede. Maar de consensus gaat niet verder dan de verdediging van 'blauwhelmen' in de zogenoemde veilige zones, inclusief de hoofdstad Sarajevo, waar de voortvluchtige en zwaar geteisterde moslim-bevolking zich onder regelmatige beschietingen en vaak tevergeefs vastklampt aan het leven. De nieuwe geallieerde consensus is, gezien het voorgaande, diplomatiek interessant maar tegelijk praktisch triviaal. De consensus betekent ook dat het omstreden VanceOwen-verdelingsplan voorlopig niet zal worden uitgevoerd. Nog voor kort wilden de Amerikanen meer, inmiddels nemen de vier geallieerden genoegen met minder. Want voor de instelling van de gedachte tien provincies —drie voor ieder van de drie bevolkingsgroepen, een onder gemengd gezag — wordt de medewerking van de Bosnische Serviërs ontbeerd en in de nieuwe geallieerde eensgezindheid is niets voorzien dat die medewerking anders dan door sancties zal bevorderen. Nu bovendien het Amerikaanse plan van de baan is om het wapenembargo tegen de Bosnische republiek op te heffen en Servische stellingen vanuit de lucht te bestoken, is de militaire status quo het uitgangspunt geworden. Dat betekent dat de geallieerden zich hebben neergelegd bij de Servische, en Kroatische terreinwinst — die uitgaat boven het Vance-Owenplan. DE AMERIKANEN HEBBEN zich nu dus in deze volgens hen vooral Europese crisis de wet laten voorschrijven door de andere geallieerden. Fransen en Britten vreesden voor hun troepen in Bosnië wanneer de neutrale VNstatus van deze eenheden als gevolg van geallieerde luchtacties in het geding zou komen. Het Europese verzet tegen de Amerikaanse plannen was daardoor en opvallenderwijs omgekeerd evenredig aan de Europese weerstand tegen de misdaden tegen de menselijkheid ter plaatse. De Russen hadden op hun beurt een lange weg afgelegd: van een ruime mate van begrip voor de Servische expansie en van soms harde kritiek op het Westen naar een geleidelijk intenser wordende eensgezindheid met Fransen en Britten. Jeltsins zege in het referendum en de breuk tussen de Bosnische Serviërs en de Servische republiek hebben die ontwikkeling mogelijk gemaakt. ER STAAT TOCH nog een geallieerd stokje achter de deur. Als de Serviërs onverhoopt de 'blauwhelmen' in de 'veilige zones' attaqueren zal de geallieerde luchtmacht tegen hen worden ingezet. Maar hoe krijgshaftig de aankondiging van dergelijk optreden mag klinken, zij laat opnieuw het initiatief aan de Serviërs. En die kunnen onderwijl doorgaan met het beschieten van in de VN-documenten als veilig aanbevolen stadsresten zolang ze naast de VN-posities mikken. De nieuwe samenwerking van de vier geallieerden heeft intussen niets meer van de heroïek die sinds 1941 met het begrip Grote Vier was verbonden. Het is ook maar beter het adjectief weg te laten. De Bosnische Serviërs en Kroaten hebben met hun agressie de bevolking veroordeeld tot een leven in een verwoest en verscheurd land. En de internationale gemeenschap heeft zich daarbij, bewust van de consequenties, neergelegd. De consensus is bitter.