Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Rusland krijgt door VS initiatief haast opgedrongen

Door onze correspondent HUBERT SMEETS moskou, 19 mei. Sinds de krappe overwinning van president Boris Jeltsin in het referendum van vorige maand en het vertrek van zijn voormalige bondgenoot Joeri Skokov als secretaris van de almachtige Veiligheidsraad van Rusland voelt minister van buitenlandse zaken Andrej Kozyrev zich bevrijd. Zijn diplomatieke trip deze week langs Berlijn, Split, Belgrado, Rome, Washington en New York heeft formeel te maken met zijn verlangen een bijdrage te leveren aan een „regeling voor het conflict in Joegoslavië". Maar de binnenlandse politiek in Moskou is een net zo belangrijk motief voor Kozyrev. Paradoxaal genoeg biedt de weerbarstige houding die de Amerikaanse regering nu inneemt hem juist op dat laatste front zelfs nieuwe mogelijkheden. Kozyrev kan het vredesproces & la Vance-Owen nu plots een 'nieuwe impuls' geven, zoals hij gisteren in Split zei. Zonder onmiddellijk de verdenking op zich te laden dat hij zijn oren naar collega Warren Christopher laat hangen, dacht hij er wellicht heimelijk bij. Want dat wordt in Moskou, dat zich de hoofdstad weet van een „grote wereldmacht" die zich alleen al daarom per definitie enigszins antagonistisch moet opstellen tegenover de naaste concurrent

in Washington, niet op prijs gesteld. Maandenlang heeft Kozyrev zich om die reden op de vlakte moeten houden. Eind vorig jaar had de relatief jonge minister van buitenlandse zaiken (41 jaar) voor het laatst vrijelijk zijn gal kunnen spugen over de oppositie in eigen land. De 'roodbruine coalitie' gebruikt het conflict in ex-Joegoslavië om de hervormingen in Rusland zelf de nek om te draaien, zei hij toen. Daarna raakte Kozyrev in het defensief. Zijn tegenstanders in het parlement kregen de wind in de zeilen en ook Jeltsin steunde hem niet openlijk in zijn streven naar een bondgenootschap met de „natuurlijke partners in het Westen". Aan de vooravond van het referendum wist Jeltsin zelfs twee weken uitstel te krijgen voor de beslissing van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties over eventuele

sancties tegen Servië. Want als Rusland daar vlak voor het plebisciet vóór had moeten stemmen, was dat koren op de molen van de oppositie geweest, en als Moskou zich er tegen zou hebben gekeerd, zou de relatie met de dollarwereld in gevaar zijn gekomen. Het diplomatieke bemiddelingswerk werd al die tijd daarom overgelaten aan onderminister Vitali Tsjoerkin, die zich tot taak had gesteld om de religieus en taalkundig verwante Serviërs zonder geweld over de streep van het Vance-Owenplan te trekken. Tsjoerkin is daarin succesvol gebleken. Kozyrev kan nu proberen ie oogsten. De oppositie in het parlement is sinds het referendum namelijk druk in de weer haar wonden te likken. En van Skokov, die het buitenlands beleid moest coördineren en daarbij expliciet uitging van een min of meer polaire-grootmachtentheorie,

heeft hij voorlopig ook gee: last meer. Dankzij de scepsis vat de Amerikaanse regering kan Ko zyrev zich nu tevens ontpoppei als de belangrijkste pleitbezorger van Vance-Owen. „Het plan Vance-Owen is absoluut niet doorgestreept. Integendeel. Het blijft het enige reële alternatief', aldus Kozyrev gisteravond. Zijn vierpuntenplan (afsluiten van dt grens tussen Servië en Bosnië, volledige uitvoering van aangekondigde sancties, onmiddellijke instelling van veiligheidszones in Bosnië en bestraffing van eventuele oorlogsmisdadigers voor tribunalen) is daarbij zijn hefboom. Maar Kozyrev heeft wel haast Hij kan een snel succes gebruiken. Net zoals zijn medestanders in de regering van president Jeltsin, die het referendum willet aanwenden om een nieuwe grondwet door te drukken, kan ook Kozyrev het zich niet veroorloven dat de oppositie ongestraft van de schrik bekomt en de handschoen weer oppakt. Voorzitter Jevgeni Ambartsoemov van de commissie voor buitenlandse zaken in hel parlement heeft daarop gisteren in ieder geval al een voorschotje genomen. De Verenigde Staten bereiden zich volgens hem 'moreel' op een militaire actie voor „Maar een militaire interventie in Joegoslavië leidt alleen maar tot oorlog, misschien zelfs in heel Europa", aldus Ambartsoemov.