Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Alleen een staatsgreep kan de onttroning van de Colorados voorkomen Paraguay verlangt naar burgerpresident

'De mensenrechten zijn nog te weinig aan de orde geweest'

Paraguay houdt zondag zijn eerste vrije verkiezingen in een halve eeuw. Ondanks de waarschijnlijkheid van fraude en ondanks dreigementen van het leger, wordt de heersende Colorado-partij daarbij uit de macht gezet. Door onze correspondent REINOUD ROSCAM ABBING asunción, 8 mei. Luid toeterend, vlaggen met de partijkleuren uit de ramen gestoken, draaien dezer dagen vele auto's hun rondjes door het centrum van Asunción. Ook voor de vuurwerkfabrikanten is het feest. Tot laat in de avond knallen enthousiaste aanhangers van de politieke partijen hun boodschap de lucht in. De verkiezingskoorts in Paraguay is hevig en lijkt aan weinigen voorbij te gaan. Van de kleine vijf miljoen inwoners van het land zullen er zondag ruim 1,6 miljoen verplicht naar de stembussen gaan om een nieuwe president, gouverneurs en afgevaardigden te kiezen. Voor Paraguay zijn het de eerste vrije en democratische verkiezingen in meer dan een halve eeuw. Na bijna 35 jaar dictatuur onder generaal Alfredo Stroessner en vier jaar overgangsregering onder diens opvolger generaal Andrés Rodriguez zal zondag een burgerpresident worden gekozen

uit drie kanshebbers, van wie er twee kandidaat namens de oppositie zijn. De verkiezingen beloven een spektakel te worden, omdat zeer vermoedelijk mèt de militairen ook hun 'politieke arm', de Nationale Republikeinse Associatie ofwel Colorado-partij uit de macht dreigt te worden gezet. Favorieten voor de overwinning zijn in de eerste plaats de schatrijke zakenman Guillermo Caballero Vargas

namens de oppositie-coalitie Encuentro Nacional (Nationale Ontmoeting) en de kandidaat van de eveneens oppositionele Authentieke Liberaal-Radicale Partij (PLRA), senator Domingo Laino, een van de slachtoffers van de dictatuur en jarenlang in ballingschap. In de meest recente, gepubliceerde opiniepeilingen zou EN zo'n veertig procent van de stemmen behalen, terwijl de Liberalen en de Colorados elk niet verder zouden komen dan een kwart van de stemmen. Bijna eenderde van de kiezers heeft echter nog niet beslist en de kansen kunnen keren, met name voor de Liberalen. „Laino heeft de afgelopen weken hard aan zijn campagne getimmerd", zegt José Jiménez, coördinator van Decidamos ('wij beslissen'), een particulier initiatief dat zich bezighoudt met bewustwording rondom de verkiezingen en een parallelle verkiezingsuitslag zal verzorgen. „Laino heeft veel van zijn imago als caudillo verloren." Een manifestatie ter afsluiting van de Liberale campagne eind vorige week in de hoofdstad trok ten minste 100.000 mensen, ofwel meer dan vijf procent van het electoraat, hoewel er veel kinderen bij waren. De afsluiting van de Colorado-campagne dinsdag op dezelfde plek leidde tot een opkomst van niet meer dan de helft, onder wie naar verluidt vele ambtenaren die marsorders van de partij hadden gekregen. Ondanks het leger van internationale waarnemers dat in Asunción is neergestreken, zal er zondag naar verwachting worden geknoeid met het stembusproces. „We zullen vermoedelijk veel fraude zien", zegt Maria Lilién Romin van Decidamos. „Vooral van de Colorados, maar eigenlijk van alle partijen." Verwacht wordt dat in eerste instantie zal worden geknoeid met stembiljetten via een systeem dat 'de carroussel' heet en waarbij verscheidene malen en met van tevoren ingevulde biljetten zal worden gestemd, en via het 'verhuren' van kiezers-identiteitskaarten door arme

niet-stemmers. Een ander gevaar voor het goede verloop van de verkiezingen is de zogenoemde 'stem van de stembus', waarbij zogeheten exit-polls vroeg op de ochtend kunnen leiden tot in principe verboden prognoses halverwege de dag die het eindresultaat beïnvloeden als late kiezers niet meer op een gedoodverfde verliezer willen stemmen. Maar de grootste schaduw over de verkiezingen is die van de onderhuidse

dreiging van een staatsgreep door de strijdkrachten van Paraguay. Vorige week veroorzaakte de commandant van het cruciale Eerste legerkorps, generaal Lino César Oviedo/ commotie door te voorspellen dat de Colorado-partij samen met de strijdkrachten tot in de eeuwigheid zou regeren in Paraguay. Ondanks algemene kritiek op de ongrondwettelijke uitlatingen van Oviedo, demarches van de

Amerikaanse ambassadeur in Asunción, een brief van president Clinton en minder publieke waarschuwingen van Braziliaanse en Argentijnse kant, heeft president Andrés Rodriguez tot nu toe geweigerd Oviedo op het matje te roepen en daarmee de verkiezingen te redden. Oviedo wordt gezien als de tweede man in de militaire hiërarchie na Rodriguez en leidt evenals de president ten tijde van diens coup tegen Stroessner

de belangrijkste legereenheid in Paraguay. Een militaire zegsman wijst op de grote verdeeldheid binnen de strijdkrachten, waarbij de betrekkelijk onbelangrijke infanterie tegenover de met veel vuurkracht uitgeruste cavallerie van Oviedo staat. Een staatsgreep, hoewel door velen onwaarschijnlijk geacht, zou de enige manier zijn om de dreigende déconfiture van de Colorado-partij en van het door de

militairen beheerste imperj,, van smokkel-concessies tegen ; houden. De Colorado-partij j s ' de jaren na de val van StroesJ 1 zienderogen verzwakt en i nt ? c verdeeld geraakt. De huidige sidentskandidaat, zakenman jiT Carlos Wasmosy, won eind vo? jaar alleen dank zij massale f r 5 de de interne verkiezingen v ' zijn partij. Zijn tegenstander 4 de eigenlijke winnaar, Luis Ar» fta, een voormalige minister o J* Stroessner, werd te zeer een n/ dukt van het tijdperk van de tatuur geacht en genoot dan £ niet de steun van presid tr ' Rodriguez en generaal Oviedo. In de verkiezingsstrijd is \ overwegende thema dat van 1 democratisering geweest. Een J derwerp als de mensenrechten,. de nalatenschap van 35 jaar dicü tuur is nauwelijks aan de orde «. komen, klaagt Martin AlmaT onderwijzer, advocaat en schnt ver, en instrumenteel in de om dekking van de zogenoemde ror-archieven' van de repressit Almada, zelf drie jaar 'verdw t . nen' en zwaar gemarteld in de c* tacomben van de Paraguayaanj, politie, heeft een aanklacht j gediend tegen de nu in Brazilië ballingschap verblijvende Stroef ner. Die heeft geleid tot een noi uitleveringsver. niet ingediend zoek. Directe aanleiding voor Alnu. da was de dood van zijn eerstt vrouw, die aan een hartaanval b«. zweek nadat zij dagenlang ^ blootgesteld aan geluidsopname van de foltering van haar echtge. noot en uiteindelijk diens bebloede ondergoed kreeg thuisbezorgd „Moord door de telefoon", noem Almada het. „De politici mogen dan eei beetje moe worden van menseE rechten en de zoektocht in hs verleden, voor de burgers geld! dat niet. Wij willen de waarheid weten over wat hier is gebeurd", zegt Almada. Zo is bij voorbeeld nog steeds niet bekend wat er is gebeurd met de naar schatting drieduizend door het regime ver moorde tegenstanders. Hoewei beruchte beulen van de dictatuur zoals politiechef Pastor Coronel inmiddels achter de tralies zittea is van de archieven van de dictatuur nog maar een klein deel de publiciteit gekomen. Almada: „Ik heb er goede hoop op dat ei met een nieuwe burgerpresiden: nu schot in de zaak zal komen."

Aanhangers van de oppositionele lijstverbinding Encuentro Nacional (EN) tijdens de campagne in Asunción. (Foto AFP)