Wie dit prachtige land verlaat is gek

"Nu heb ik alles! Plantaardige oliën, tandpasta, zeep, mondwater en aftershave', staat op een reclameaffiche van een supermarkt in Praag. De communistische utopie is door een consumptiedroom vervangen. Het is niet langer toegestaan te adverteren met spullen die niet verkrijgbaar zijn.

De deur van het appartement in Vinohrady, dat me tijdens mijn verblijf in Praag ter beschikking zou staan, blijkt aan de binnenkant vergrendeld. Er zit niets anders op dan op de trap te wachten.

Het oude vrouwtje van het appartement ernaast heeft mij door het kijkglaasje in haar deur bespied en strompelt het trapportaal op. Mijn bagage kan ik zo lang bij haar neerzetten. Ten eerste ben ik te vroeg gearriveerd, ten tweede is de eigenaar van het appartement nog bezig en ten derde moet ik proberen die arme man te begrijpen. Hij is getrouwd met een katholieke vrouw. Kinderen hebben ze al, dus zijn echtgenote wil in dat opzicht niets meer met hem te maken hebben. Een vriendin vervult eens per week zijn natuurlijke behoeften, zodat hij zich beter op zijn werk kan concentreren. Even geduld dus.

Ze hoopt dat ik geen vlees heb meegenomen. Dat doen sommige buitenlanders, in de veronderstelling dat de situatie hier even slecht als in Rusland is. Maar volgens haar gaat het goed met Praag. Ze vermijdt overigens de naam van de nieuwe republiek uit te spreken. Persoonlijk hoopt ze dat de Slowaken weer aansluiting zoeken opdat het land weer compleet wordt. Dan kan men een mooi leven gaan leiden. Nu gaat de helft van haar pensioen op aan de huur en blijft er weinig voor andere dingen over. Maar in de buurt is gelukkig een organisatie opgericht die aan bejaarden goedkope levensmiddelen en kleding verstrekt. Tram en trein zijn voor mensen boven de tachtig gratis. Van opwinding komt ze adem te kort en is ze gedwongen even te pauzeren. Ze is drieëntachtig en wil van me weten of ik iemand van dezelfde leeftijd ken. Ze wacht mijn antwoord niet af en waarschuwt dat ik in Praag geen gebraden gehakt moet eten. Die wordt meestal gemaakt van bedorven vlees en etensresten. Zelf heeft ze die hoge leeftijd bereikt omdat ze goed at, goede boeken las en er goede vrienden op nahield. Door het open keukenraam herhaalt ze luidkeels haar leeftijd tegen de muren van de binnenhof. Na een korte stilte vertrouwt ze mij toe hoe treurig het is dat mensen elkaar het leven zuur maken. Alsof het niet voldoende is dat er ziektes bestaan.

Witte zwaan

“Weet u, ik ben helemaal alleen. Soms ben ik blij wanneer hier tenminste een vlieg rondvliegt”, zegt ze. “Toch hebben we het goed in Praag, ook al hebben we ellende.”

De voormalige gevreesde censor Ph.Dr. M. Sládek, nu een kopstuk van de Republikeinse Partij, roept vanaf een affiche op tot een demonstratie voor hereniging op de Tsjechisch-Slowaakse grens. Op het aanplakbiljet ernaast is een overvol mandje uit de supermarkt afgebeeld met de tekst "Nu heb ik alles! Plantaardige oliën, tandpasta, zeep, mondwater en aftershave'. Op een andere affiche blijkt de maagdelijke witte zwaan, het symbool van de KLM, voor waspoeder te staan. De communistische utopie is onmiddellijk door een consumptiedroom vervangen. Elders maken reusachtige beelden van zon, wolken, golven en een nachtelijk Praag reclame voor de nieuwe weg naar evenwicht', wat dat ook mag betekenen. Reclame voor produkten die in werkelijkheid niet verkrijgbaar zijn is niet meer toegestaan, heeft men mij verteld.

Parfums

De telefooncellen ruiken van binnen naar westerse parfums, maar ondanks dat ik geldige muntstukken bezit lukt het me niet om te telefoneren. Ik moet een telefoonkaart aanschaffen, waarop een kind is afgebeeld dat zijn ouders dringend verzoekt om niet te roken. Door de straten razen, met een snelheid die op de snelweg gebruikelijk is, de nieuwste modellen auto's. Bij een stoplicht kijkt men vanachter het stuur van zijn luxe wagen meewarig neer op een smerig voertuigje, waarvan de bestuurder binnen aan het telefoneren is. De eigenaar van de Mercedes houdt trots zijn nieuwste model autotelefoon omhoog. De sekslijnen staan in directe verbinding met Amerika, maar de gebruiker betaalt graag elke prijs, hoe hoog die ook is.

In het centrum, of liever gezegd het toeristische getto, verkoopt men geen Tsjechische kranten meer. Overdag bewonderen de Pragenaars daar de etalages met peperdure westerse goederen en 's avonds houden ze elkaar in de kroegen voor dat Tsjechische handen en hoofden in staat zijn tot het produceren van dezelfde zaken. De kwaliteit van papieren zakken is al voelbaar verbeterd en het is duidelijk dat ze niet meer in gevangenissen worden vervaardigd. In de horeca bestaat een tekort aan bedienend personeel. Overal hangen bordjes met "Vacature. Kennis van vreemde talen vereist'.

De stad vult zich met graffiti. Volgens één van die graffiti moeten alle communisten vergast worden. Maar de ex-vertegenwoordigers van het systeem hebben de beste advocaten en geld zat. Ze voelen zich verantwoordelijk maar niet schuldig. In het zuiden van het land heeft een groep van ex-communisten, die zich "Dialoog' noemt, een aantal kastelen opgekocht. Wettelijk is er niets tegen te doen. Wat met die kastelen gaat gebeuren is onbekend. De Republikeinse Partij belooft aan de burgemeesters in het land een Alfa Romeo wanneer ze zigeuners hun stad uitzetten. De bekende Magdalena Babická, Miss 1993, heeft bij het in ontvangst nemen van haar prijs verklaard, dat ze graag officier van justitie wil worden om het land te kunnen schoonvegen van inwoners met een donkere huid. In antwoord daarop heeft de zigeunerorganisatie ROI een proces tegen haar aangespannen.

Boekenleggers

Een metselaar in het Zuidboheemse dorp waar ik een paar dagen verblijf noemt Vietnamezen nog steeds "boekenleggers'. Hij heeft overigens nog nooit in werkelijkheid een Vietnamees of een ander soort buitenlander gezien. Dit prachtige land was volgens hem lang genoeg als een hond aan een boom vastgebonden. Nu is het tijd om te gaan bijten. Voor hem is Ph. Dr. M. Sládek een groot man. Dat blijkt vooral wanneer hij in het openbaar de menigte toespreekt. Zijn uitstraling is onvergetelijk.

De metselaar heeft op de tv gezien hoe Havel bij zijn herbenoeming als president in het parlement werd uitgescholden. In Praag is iedereen die beledigingen weer vergeten, maar hij herinnert zich met tevredenheid elk woord: nazi, bacil, alcoholist, hoerenloper, spion en nog veel erger. De beruchte uitzending van de parlementszitting werd uiteindelijk onderbroken doordat iemand aankondigde dat een bom in het gebouw verborgen was. Dat bleek hij later verzonnen te hebben, als enige middel om de scheldkanonnade te doen ophouden. De zitting werd ijlings beëindigd en het gebouw ontruimd. Sindsdien wordt Praag dagelijks geteisterd door valse bommeldingen.

De Zuidboheemse metselaar wil niet van me aannemen dat ik ook een buitenlander ben. Als enige bewijs kan ik slechts een Amsterdamse kassabon tevoorschijn toveren. Desondanks weigert de man mij te geloven. Ik moet wel gek zijn om dit prachtige land te verlaten. Zelf zou hij nergens anders willen leven. Zulke zuurkool, knoedels en varkensvlees kunnen ze nergens ter wereld maken. Wanneer zijn zoon bij ons komt staan wordt hij door zijn vader weggestuurd. Die zoon van hem is niets waard. Hij moet snel aan het werk gezet om te leren wat het leven inhoudt. Studeren betekent parasiteren op de republiek.

Wanneer ik wegga raapt de man de kassabon op die ik op de grond heb laten vallen. Die zal hij aan zijn vrouw geven, want zoiets heeft ze nooit in haar handen gehad.