Lichtvoetige roman van Isaac Bashevis Singer; Wacht Zbigniew wel op Minna?

Isaac Bashevis Singer: The Certificate. Vertaald door Leonard Wolf. Uitg. Farrar Straus Giroux, 231 blz. Prijs ƒ 50,80.

In ellendige omstandigheden maar niet gehinderd door grote zorgen komt de 18-jarige David Bendiger in 1922 in Warschau aan. Hij heeft in zijn ransel een onvoltooide roman, een artikel over Spinoza, prozagedichten en twee boeken uit de kast van zijn vader. Zijn eigen werk is niet geschikt voor publikatie en de boeken zijn om te verkopen.

Hoewel Isaac Bashevis Singer twee jaar geleden is gestorven, is opnieuw, na Scum, postuum een roman van hem gepubliceerd. The Certificate verscheen oorspronkelijk in het Jiddisch als feuilleton in de krant The Forward maar Leonard Wolf, vertaler en auteur van het nawoord, denkt dat Singer het verhaal al veel eerder schreef. De frisse stijl en de grapjes zijn die van een jonge schrijver, vindt Wolf.

Eén thema in The Certificate, relaties met meer dan één vrouw, zal liefhebbers van de schrijver bekend voorkomen. Ook in Scum en Enemies. A Love Story heeft de schrijver het druk met de liefde en raakt hij bijna ongemerkt, bijna zonder dat hij er zelf iets aan kan doen, in verhoudingen verwikkeld. In 1978 publiceerde Singer A Young Man In Search of Love, memoires waarin hij vertelt over zijn jongelingsjaren in Warschau en zijn verhoudingen met vrouwen.

In The Certificate heeft de jonge Bendiger als hij in Warschau aankomt één adres van een bekende. Hij besluit de tien jaar oudere kennis, Sonja, die hij de zomer ervoor heeft ontmoet, op te bellen. Onmiddellijk legt hij haar het probleem voor waar hij al zijn hele eerste dag mee tobt: moet hij terug naar de provincieplaats Byaledrevne of kan hij ergens in Warschau blijven. Natuurlijk weet Sonja raad en blijft David in Warschau. En toevallig heeft Sonja zes weken eerder een brief ontvangen die aan David gericht is.

Het Warschau waar David Bendiger aankomt, leeft in 1922. Hoewel de hoofdpersoon er jaren heeft gewoond is hij sinds 1917 niet in de stad geweest. De stad is veranderd, de vrouwen dragen kortere rokken en er is radio. De wereld is veranderd, een psycho-analyticus genaamd Freud publiceert werken en Duitsland tobt met een ontzaglijke inflatie.

David zelf is, net als Singer, geboren tijdens de Russisch-Japanse oorlog en op zijn tiende begon de Grote Oorlog. Hij heeft lesgegeven en geschreven. Hij begon in het Hebreeuws maar is later overgegaan op Jiddisch. Op het terrein van de liefde is hij geen groentje meer. “Er waren tijden dat ik mezelf een oude man vond”, aldus de verteller.

Oude man of niet, in Warschau is het leven aanzienlijk gecompliceerder dan in Balyedrevne. De brief blijkt afkomstig van een man die David alweer helemaal vergeten was maar die kan regelen dat hij een visum voor Palestina krijgt. Hij moet daarvoor wel een schijnhuwelijk aangaan met een vreemde. Dat is geen probleem want daar staat tegenover dat haar familie alle kosten op zich neemt. Minna Ahronson wil naar Palestina want haar verloofde Zbigniew Shapira is daarheen geëmigreerd.

Na de nacht te hebben doorgebracht bij Sonja is David op zoek gegaan naar een kamer en hij vindt onderdak bij twee communistische dames, Bella en Edusha. Met de mensen die daar over de vloer komen voert David discussies over Lenin, over godsdienst en over Spinoza. Tenslotte heeft David nog steeds zijn artikel over Spinoza en de Kabbala dat hij graag wil publiceren. Het is uiteindelijk zijn oudere broer, op bezoek in Warschau, die hem in contact brengt met de schrijversclub.

Zo maakt David kennis met het stadsleven, met communisten, kunstenaars en zionisten. Waar het allemaal heen moet, weet David zelf niet. “Het scheen mij toe dat mijn leven zonder samenhang was, of als een ingewikkelde roman die saaie en spannende gedeeltes had, een boek te pijnlijk om te lezen maar te boeiend om neer te leggen.” Te boeiend om neer te leggen is Singers verhaal zeker. De feuilletonvorm dwingt hem om halve en hele cliffhangers in te bouwen.

Zo kan de lezer zich afvragen: gaat David naar Palestina? Levert het contact met de schrijvers hem wat op? Wacht Zbigniew wel op Minna? En hoe gaat het verder met Sonja? Singer heeft met The Certificate misschien wel een van zijn lichtvoetigste romans geschreven, die toch door en door Singeriaans is. De grote thema's en -ismen van de twintigste eeuw passeren de revue maar ook het geloof van de vader. Al die onderwerpen houden mensen bezig maar hoeveel schrijvers kunnen daar een leesbare roman van maken? “Terwijl ik daar stond en nadacht over de dingen, stierven er miljoenen mensen en dieren. Veel mannen en vrouwen zaten vast in gevangenissen en ziekenhuizen, op straat, in kelders en kazernes. Fijn voor je, vader, dat je je geloof hebt! Misschien heb je zelfs wel gelijk.”