"Ik vind Owen briljant, hij is absoluut geen agent'

MOMIR BULATOVIC is niet te benijden. Als president van Montenegro, een van de zes republieken van het oude Joegoslavië met een half miljoen inwoners, ging hij vorig jaar in het "nieuwe' Joegoslavië een federatie aan met het meer dan elf miljoen tellende Servië van Slobodan Milosevic. Als dank wordt Montenegro nu meegesleept in de woede van de wereld over de oorlog in Bosnië-Herzegovina, die zich ontlaadt in de scherpste internationale sancties ooit tegen een land getroffen.

PODGORICA, 30 APRIL. Het afgelopen weekeinde begon de Montenegrijnse president Bulatovic, samen met zijn Servische collega Milosevic en de president van de federatie, Dobrica Cosic, aan een poging de druk op de Bosnische Serviërs te vergroten en erger - een buitenlandse interventie - te voorkomen. De drie presidenten deden een beroep op de Bosnische Serviërs, akkoord te gaan met het vredesplan Vance-Owen. Het beroep was vergeefs, de verscherpte sancties traden in werking, maar Bulatovic en zijn collega-presidenten gaan door.

Samen met de Servische president Milosevic en de Joegoslavische president Cosic hebt u de Bosnische Serviërs opgeroepen, alsnog akkoord te gaan met het vredesplan Vance-Owen. Denkt u dat er een goede kans is, dat zij alsnog op hun afwijzing zullen terugkomen?

Ik ben er niet zeker van, maar ik denk van wel. Ze zouden dat wel moeten, naar mijn idee, maar de Bosnische Serviërs hebben natuurlijk ook hun eigen standpunten.

David Owen heeft Joegoslavië opgeroepen nu een embargo tegen de Bosnische Serviërs in te stellen. Als het de drie presidenten ernst is, heeft hij verklaard, dan snijden ze nu de gehele bevoorrading van Bosnië af, ook die met voedsel. Bent u bereid een dergelijke blokkade te organiseren?

Dat is een gevoelige aangelegenheid. We moeten zeker doorgaan de mensen daar humanitaire hulp te verlenen. Als we ophouden hen met voedsel te bevoorraden staan ze hier morgen als vluchtelingen in Joegoslavië. We leveren ze allang geen wapens meer. Maar veel maakt dat niet uit, want in de strategische opzet van het vroegere Joegoslavië fungeerde Bosnië als het grote wapendepot. Wat andere dingen betreft, misschien moet je zeggen dat de sancties tegen ons in Joegoslavië misschien wel het effect hebben dat er weinig meer naar Bosnië gaat. Als er geen voedsel is in Montenegro, hoe zouden we het dan naar anderen kunnen brengen? Of dat erg humaan is, betwijfel ik echter.

Had de burgeroorlog, met alle daarmee verbonden gruwelen, voorkomen kunnen worden, denkt u?

Die vraag stel ik mijzelf vaak, en dan stel ik mij ook vragen over mijn eigen rol in dit geheel. Oudere mensen zeggen me dan vaak: maak je geen zorgen, dit soort dingen gebeuren altijd op de Balkan.

Geldt dat fatalisme ook voor Montenegro? Steeds meer Montenegrijnen lijken zich zorgen te maken, dat ook hier de nationale spanningen kunnen toenemen.

Ik ben er zeker van dat we de vrede in Montenegro zullen bewaren. We hebben daarvoor genoeg onderhandelingservaring en bij de bevolking een hoge graad van onderlinge tolerantie. Maar daarvoor zal het natuurlijk ook nodig zijn de armoede en de economische problemen aan te pakken, de honger is niet te tolereren.

Maar de extreem-nationalisten dan, die zich steeds meer roeren? Baart de mogelijkheid van etnische zuivering in sommige plaatsen u geen zorgen?

Ja, er zijn extremisten aan het werk in Montenegro, maar ik schat hun aanhang op niet meer dan tien procent van de bevolking. Naar Europese maatstaven is dat binnen de grenzen van het normale. Alle andere staten slagen erin, hun extremisten in bedwang te houden, waarom wij dan niet?

De brief die u met Milosevic en Cosic aan de Bosnische Serviërs schreef, kwam in de vergadering van hun parlement pas rond drie uur 's nachts aan, toen de sprekers in de vergadering al urenlang met het door u aanvaarde vredesplan de vloer hadden aangeveegd. Was dat niet een beetje laat, die brief?

De gesprekken met Owen hadden lang geduurd. Toen Karadzic en Krajisnik (Bosnisch-Servische leiders, red.) ons verlieten om naar hun parlement in Bosnië af te reizen, hadden wij de indruk dat ze het vredesplan aanvaardden. Maar toen we hoorden hoe de discussie verliep, begrepen we dat het nodig was een brief te schrijven. Ik persoonlijk dacht dat het goed was geweest als we daar zelf alle drie heen waren gegaan. Maar Karadzic was daar tegen: hij dacht dat het voldoende was, als we onze argumenten zouden geven.

Hoe hard wordt Montenegro door de boycot getroffen?

Harder dan Servië. Sinds het begin van de oorlog is ons nationaal inkomen met veertig procent gedaald en de sancties zullen dat proces versnellen. Als we deze situatie niet doorbreken, komt spoedig heel Montenegro voor humanitaire hulp in aanmerking, niet alleen dus van de vluchtelingen die we hebben opgenomen.

Zijn de geruchten juist dat Montenegro streeft naar verzachting van de sancties voor de eigen republiek?

In 1991 ontving Montenegro zelfs compensatie van de Europese Gemeenschap bij sancties, maar dat hield op toen we vorig jaar de federatie met Servië aangingen. We zijn nu opnieuw in gesprek met de sanctiecommissie van de VN en ik heb goede hoop. Het is niet veel, maar het is beter dan niets.

Hebt u nu geen spijt van die federatie met Servië?

Het is jammer dat het voormalige Joegoslavië uit elkaar is gevallen. Maar over het huidige Joegoslavië maak ik mij geen zorgen. De verhoudingen in ons parlement en opiniepeilingen geven aan dat zeventig procent van de bevolking van Montenegro voor het nieuwe Joegoslavië is. Het was een goede keus, in overeenstemming met de belangen van de staat Montenegro. We hebben natuurlijk wel veel problemen door die federatie: Servië en Montenegro verschillen natuurlijk sterk in grootte, en hebben een verschillend niveau van democratische ontwikkeling. Maar de problemen zijn voornamelijk uit onze omgeving afkomstig: de sancties, de oorlog.

Kan het oude Joegoslavië ooit nog herleven, in de vorm van een economische unie bijvoorbeeld?

Wij zijn sterk geporteerd voor een economische unie, en bij mijn gesprekken in Londen, Parijs en Rome heb ik gemerkt, dat men daar ook voor dat idee voelt. Maar eerst moet de oorlog tot staan worden gebracht. Onze haven in Bar zou van grote betekenis zijn voor een internationaal erkend Bosnië-Herzegovina, en de heropening van de autoweg Zagreb-Belgrado en de spoorwegen is van belang voor heel Europa. Dat zou de start kunnen zijn van een proces van rentegratie op de Balkan. Montenegro levert daaraan zijn bijdrage, wij hebben alle territoriale ambities jegens onze buurlanden opgegeven.

Kunt u goed opschieten met bemiddelaar Owen?

Ik vind hem briljant. Ik geloof absoluut niet, zoals je hier wel hoort beweren, dat hij een agent is in één of andere internationale samenzwering op de Balkan. Ik weet dat de wereld gelooft in het vredesplan.

Waarom is deze oorlog zo geweldig onbeschaafd en gruwelijk? Wat is er in al deze mensen gevaren?

Ik weet het niet. Misschien moet men kunnen begrijpen hoezeer het verloop van de geschiedenis angst teweeg brengt. De rol van Milosevic wordt hierbij in het Westen sterk overschat, vind ik. Ik kan nauwelijks aannemen dat Milosevic zo'n grote persoonlijke invloed heeft dat mensen voor hem de wapens opnemen en hun buurman vermoorden. Men heeft sterk het gevoel voor zijn bestaan, en voor zijn familie te vechten. Misschien is dat de verklaring voor de door alle partijen begane wreedheden.

Bent u optimist?

Iedereen die nog in Joegoslavië leeft, moet wel een optimist zijn, anders was hij vertrokken. Een van de tragedies is dat veel van onze meest capabele jongeren naar elders de wijk hebben genomen, 200.000 naar schatting uit Servië en Montenegro. Die rijen voor de ambassades in Belgrado gaan me aan het hart.