De Klerk betuigt zijn spijt over de apartheid

JOHANNESBURG, 30 APRIL. De Zuidafrikaanse president F.W. De Klerk heeft gisteren in de meest vergaande bewoordingen tot nog toe persoonlijk spijt betuigd over de apartheid. Hij zei het diep te betreuren dat apartheid heeft geleid tot racisme en de zwarten in Zuid-Afrika “heeft beroofd van hun waardigheid en ontwikkelingsmogelijkheden”.

De Klerk antwoordde op vragen tijdens een persconferentie, waar zijn Nationale Partij een nieuw partij-embleem en partij-kleuren presenteerde met het oog op de eerste algemene verkiezingen. Gevraagd of hij met zijn spijtbetuigenis excuses aanbood aan de zwarte bevolking, zei De Klerk: “Diep betreuren gaat verder dan gewoon zeggen dat het je spijt. Het betekent dat als ik de klok terug kon draaien, ik het zou willen vermijden”.

Het betuigen van spijt over de apartheid is een gevoelig punt in de Zuidafrikaanse politiek, sinds president De Klerk in februari 1990 de afschaffing van het systeem aankondigde. Zwarte leiders als aartsbisschop Tutu hebben er herhaaldelijk om gevraagd. Zij vinden het een belangrijk teken van een breuk met het verleden dat tot nationale verzoening zou kunnen leiden. De Nationale Partij, die sinds zij in 1948 aan de macht kwam de politiek van “gescheiden ontwikkeling” van bevolkingsgroepen invoerde, bood excuses aan voor de gevolgen van de apartheid bij de opening van de meer-partijenonderhandelingen over een nieuwe grondwet eind 1991. De Klerk ging persoonlijk niet zo ver, vooral om zijn blanke aanhang niet van zich te vervreemden.

De Klerk zei nog steeds te geloven dat “gescheiden ontwikkeling” een eerlijke poging was geweest van Afrikaner politici als Malan en Verwoerd om de problemen van Zuid-Afrika op te lossen door een confederatie van onafhankelijke staten (thuislanden) te scheppen. “Het was niet onze bedoeling mensen van hun rechten te beroven en ellende te veroorzaken, maar uiteindelijk leidden gescheiden ontwikkeling en apartheid daar wel toe. Voorzover dat is gebeurd, betreuren wij dat diep”. Apartheid kon volgens De Klerk niet werken wegens de economische en demografische realiteit en de wederzijdse afhankelijkheid van bevolkingsgroepen in Zuid-Afrika.

De Klerk sprak gisteren ook voor het eerst zijn waardering uit voor de wijze waarop Nelson Mandela en andere ANC-leiders de crisis na de moord op de zwarte leider Chris Hani hebben gehanteerd. Zij riepen hun aanhang meermalen op tot kalmte en zelfbeheersing. “Ik denk dat Mandela de eigenschappen en kwaliteiten heeft die worden verwacht van mensen die hoge posten bezetten. Ik heb respect voor hem”, aldus De Klerk. De president meende dat de ANC-leiding wel meer afstand moet nemen van de radicale elementen binnen haar organisatie.