Rusland wil gasproduktie opvoeren met westerse hulp; Energie is een van de artikelen waarmee de Oosteuropese landen veel kunnen verdienen

GRONINGEN, 29 APRIL. Rusland wil de komende decennia zijn export van aardgas drastisch opvoeren om aan een groot deel van de sterk groeiende vraag naar gas in West- en Midden-Europa te voldoen. Rusland kan zelf de extra produktie van gas verzorgen, maar heeft dringend behoefte aan leningen en technische apparatuur uit het Westen.

Dit zei topman N. Vorotyntsev van de grootste Russische gasmaatschappij Gazprom gisteravond in Groningen waar hij met collega's uit alle Midden- en Oosteuropese landen te gast was van de Gasunie en EnergieNed, de organisatie van energie-distributiebedrijven (GEB's) in Nederland. Op een "Oost-Europa Workshop' werden de gasten ingewijd in het Nederlandse gasprijzensysteem en de structuur van de gasmarkt.

De bijeenkomst past in het kader van het Energie Handvest (plan-Lubbers) voor samenwerking met Oost-Europa. Doel van het programma was een bijdrage te leveren aan de economische hervormingen in Oost-Europa door advies en kennis ter beschikking te stellen. Gasunie verzorgt ook enkele technische projecten in Midden-Europa en enkele GOS-republieken voor energiebesparing, behandeling van aardgas en een doelmatiger transport- en distributiesysteem.

Rusland levert al veel aardgas aan Italië, Duitsland en Frankrijk. Volgens Vorotyntsev hebben Griekenland en Turkije belangstelling getoond voor Russisch gas en wil Italië zijn import uit Rusland uitbreiden. Binnen enkele jaren verwacht Gazprom de eerste stap te zetten met de export van 1 miljard kubieke meter gas per jaar naar Griekenland.

Veel grotere plannen heeft Rusland echter met de export naar de Baltische staten, Polen en Duitsland. Studies worden nu in Moskou beoordeeld voor de ontwikkeling van een nieuw, groot gasveld in Yamal (Noord-West Siberië) en de aanleg van nieuwe pijpleidingen naar het Westen. Daarbij gaat het om miljardenprojecten en afstanden van meer dan 4.500 kilometer. Om nieuwe problemen met Oekrane te vermijden, worden die leidingen niet meer door dat buurland aangelegd, maar door Wit-Rusland of door de Baltische republieken naar Polen en vandaar naar Duitsland.

Oekrane sloot vorig jaar enkele malen de export-pijpleidingen omdat Rusland betaling in harde valuta voor het aan Oekrane geleverde gas eiste. Daardoor werden de leveranties van Rusland aan het Westen korte periodes onderbroken. President Jeltsin moest persoonlijk bij de regering in Kiev een compromis aanbieden om de voor Moskou vitale export weer op gang te brengen. Energie is een van de zeer weinige artikelen waarmee de Oosteuropese landen veel meer deviezen kunnen verdienen dan nu.

Volgens Vorotyntsev heeft Rusland ondanks de lange afstanden voor het transport per pijpleiding een goede positie om gas tegen concurrerende prijzen in het Westen af te zetten. Hij denkt aan uitbreiding van het systeem van directe levering aan grote ondernemingen, zoals Rusland dat nu toepast via de pijpleiding die door het energiebedrijf Wintershall en het chemiebedrijf BASF samen door Duitsland is aangelegd. “Dan passeer je de tussenhandel. Onze winst is verdubbeld, terwijl de prijs per kubieke meter voor de consument omlaag ging.”

Door via de Wintershall-leiding te transporteren, werd het Duitse Ruhrgas - een verkoop- en distributiebedrijf zoals de Gasunie - door de Russen uitgeschakeld. Vertegenwoordigers van de Gasunie waarschuwden gisteravond dat die praktijk ook tot prijsbederf kan leiden in perioden dat de pijpleidingbeheerder het gas niet allemaal kwijt kan. “Zoiets kan zich in een periode van economische neergang zoals in Duitsland sterk merkbaar is, voordoen. Wintershall heeft al enkele malen gas op de markt moeten dumpen”, aldus drs. U. Vermeulen van Gasunie.

Vorotyntsev zei dat de Russische gasreserves meer dan toereikend zijn om over een lange periode aan de extra vraag in West-Europa, die hij op 240 miljard kubieke meter per jaar in 2000 schat, te voldoen. Hij gaat er wel vanuit dat de miljardeninvesteringen in pijpleidingen voor de export met Westers kapitaal worden gefinancierd, “want wij hebben het gas niet voor binnenlands verbruik nodig”.

Anders dan de oliewinning, die sterk daalde, heeft de Russische aardgasproduktie nauwelijks van de politieke omwenteling en de economische problemen te lijden gehad, zegt Vorotyntsev. “In de Sovjet-periode steeg onze produktie elk jaar nog met 50 miljard kubieke meter, nu blijft het ongeveer gelijk. We hopen dit jaar weer enige groei te zien.”

Gazprom neemt 600 miljard kubieke meter van de totale Russische produktie van 640 miljard kubieke meter gas voor zijn rekening. De Russische export bedroeg vorig jaar nog 112 miljard kubieke meter. Vorotyntsev verwacht dit jaar een daling naar 105 miljard kubieke meter “omdat de consumenten in onze buurlanden, de voormalige Sovjet-republieken en Midden-Europa, minder vragen.”

Dat is vooral een gevolg van de economische neergang sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, en door de prijsstijgingen, zegt hij. “We moeten onze prijzen wel geleidelijk aan de wereldmarkt aanpassen”. De Russische consument betaalt nu nog een schijntje van de prijs die Gazprom aan de buurlanden in rekening brengt: 1.600 tot 3.600 roebel per 1000 kubieke meter gas, tegen 13.600 roebel in de overige GOS-republieken.