"Grijze' live-cd wordt straks illegaal

De handel in “grijze” cd's of bootlegs heeft zich de laatste jaren in de normale platenmarkt genesteld. Een nieuwe wet moet daar een eind aan maken, de verzamelaars zijn al op de terugtocht.

ROTTERDAM, 29 APRIL. Voor de Plaatboef is de lol eraf. Alle "bootlegs' gaan de deur uit. “Wij houden het voor gezien”, zegt Stan Snelleman, mede-eigenaar van drie vestigingen van de platenzaak. “Wat er precies gaat gebeuren met die nieuwe wet is nog onduidelijk maar dat je problemen krijgt staat wel vast. En we willen niet eindeloos gaan procederen, op een gegeven moment is het geld gewoon op.”

De Plaatboef, een platenzaak met vestigingen in de grote steden, introduceerde vorig jaar naast de normale winkelwaar "bootlegs' of “live-cd's”- opnamen van popconcerten die zonder toestemming van de artiest zijn gemaakt, met naar binnen gesmokkelde, minuscule recorders maar soms ook heimelijk afgetapt van het mengpaneel, zoals bij een concert van de Ierse band U2 afgelopen zomer in Rotterdam. “Er was gewoon vraag naar”, zegt Snelleman, tevens directeur van de groothandel Silver Disc die in live-cd's handelde maar daarmee stopte na juridische stappen van de platenindustrie.

Reden van de uitverkoop van bootlegs is de Wet op de Naburige Rechten, die waarschijnlijk in juli van kracht wordt. De wet geeft uitdrukkelijk alleen de uitvoerend artiest het recht toestemming te verlenen voor het opnemen, reproduceren en verkopen van zijn optredens: heimelijke opnamen van concerten zijn daarmee illegaal en dus strafbaar.

“Dan kan je dit spul dus in beslag gaan nemen”, zegt Ger Welbers, group manager van de auteursrechtenorganisatie Buma/Stemra. Nu kan de Buma/Stemra alleen ingrijpen als over de cd's geen auteursrecht is betaald, een omissie die steeds zeldzamer wordt. In Italië en Duitsland - waar de meeste bootlegs vandaan komen - wordt betaling van auteursrechten door bootleggers geaccepteerd, met als resultaat een "grijze' cd: wel auteursrechten betaald, maar geen toestemming van de artiest. Snelleman: “De meeste van die cd's zijn in die landen gewoon legaal geproduceerd, alleen hier mag je ze niet verkopen. Trouwens, veel artiesten vinden het helemaal niet erg: Metallica en The Grateful Dead richten bij hun concerten zelfs al speciale ruimtes in voor bootleggers.”

“Hoogst onbevredigend”, vindt Welbers van Buma/Stemra daarentegen de situiatie, al worden auteursrechten betaald. “Die auteurs krijgen dat geld, al willen ze helemaal niet dat hun werk op bootlegs verschijnt.” Een artiest die alsnog zijn recht wil halen, zal per land bezwaar moeten aantekenen tegen een "grijze' cd - in de praktijk ondoenlijk. De nieuwe wet rekent af met het onderscheid tussen grijze en illegale live-cd's. Bovendien hoeft de artiest, volgens adjunct-directeur Paul Solleveld van de Nederlandse Vereniging van Producenten en Importeurs van beeld- en geluidsdragers (NVPI), ook niet meer zelf om stappen te vragen maar kan de NVPI op eigen initiatief optreden. Winkeliers die bij herhaling worden betrapt kunnen dan boetes van 500 tot 1.000 gulden per cd tegemoet zien.

De terugtocht is al begonnen. Behalve de Plaatboef doet onder meer ook platenzaak Wrecka Stow aan de Rotterdamse Binnenweg de live-cd's - waarvan wereldwijd meestal enkele duizenden exemplaren worden verspreid - met korting van de hand. Niet iedere handelaar in collector's items is er rouwig om. “Er zijn genoeg andere leuke dingen voor de verzamelaar', zegt René Vermeulen van de Delftse speciaalzaak Playland, wijs geworden na een forse boete wegens bootleghandel. “Vroeger ging het om een wereldje van verzamelaars, maar nu is de markt verpest door beunhazen die het grote publiek willen bereiken. De prijzen zijn soms absurd laag, bijvoorbeeld bij de Plaatboef, daar gingen ze in de uitverkoop voor 27,50 gulden.”

Volgens Welbers van Buma zit er veel 'rotzooi' onder de bootlegs, die ook de markt voor reguliere cd's afromen. “Het meeste is niet om aan te horen. Ik krijg wekelijks huilbrieven van consumenten die zich beklagen. Ze zien er heel mooi uit, maar thuis blijkt zo'n ding vaak van abominabele kwaliteit.”

Keert de "bootleg' nu terug in het ondergrondse circuit waar hij in de jaren zestig werd geboren? Sommige handelaren zien al mazen in de wet. Vermeulen: “Onduidelijk is nog of Amerikaanse artiesten ook onder de wet vallen: de Verenigde Staten zijn geen mede-ondertekenaar van het Verdrag van Rome, waar werd afgesproken om artiesten wettelijk te beschermen. Dus Bob Dylan kan nog wel, denk ik.” Stan Snelleman is inmiddels voorzitter van de pas opgerichte Vereniging voor Handelaren in Beeld- en geluidsdragers (VHBG), die wil opkomen voor "de verzamelaar'. Zijn blad Eurodisc biedt lange lijsten met advertenties voor live-cd's, inclusief een recensie-rubriek. “Je hoeft ze natuurlijk ook niet in de winkel te kopen”, zegt René Vermeulen, “je kan ze straks ook gewoon over de grens bestellen, in Italië of Luxemburg.” In een Rotterdamse platenzaak kan de klant al een bonnetje invullen met naam en adres - om op de hoogte te blijven.