Westen kan militaire machinerie Bosnische Serviërs moeilijk aanpakken; Succes van "strafexpeditie' niet zeker

De Westerse aarzeling voor een militaire ingreep in Bosnië-Herzegovina is niet alleen het gevolg van de vage politieke doelen die daarmee gediend zouden worden, maar ook van militaire overwegingen: het welslagen van een "strafexpeditie vanuit de lucht' staat niet zonder meer vast. Het gevaar van de Servische luchtverdediging speelt hierbij een ondergeschikte rol, maar het uitkiezen en lokaliseren van geschikte doelen bezorgt de flight planners hoofdbrekens. Bovendien vormen het heuvelachtige, beboste terrein en de bewolking die Bosnië de helft van de tijd bedekt een handicap.

Zoals eerdere Amerikaanse strafexpedities hebben bewezen, is het succes, zeker op termijn niet gegarandeerd en doorgaans vallen er slachtoffers onder de burgerbevolking. De aanvallen op Syrische en druzen-stellingen in Libanon in 1983 door Amerikaanse en Franse marinevliegtuigen en door het slagschip New Jersey worden tegenwoordig als overbodig zo niet contraproduktief gezien. De toegebrachte schade paste niet in een een duidelijk militair plan en viel in het niet bij de toch al desastreuze gevolgen van de oorlog daar. Ook de recente acties tegen Iraakse luchtafweerbatterijen lijken nu ook geen tastbaar resultaat af te werpen.

Mocht het komen tot bombardementen, dan staan de stellingen van de Bosnische Serviërs rondom Sarajevo (en andere belegerde steden) daarvoor zeker op de nominatie. Volgens sommige bronnen is hun artillerie, die eerst in Sovjet-stijl in rijen stond opgesteld, inmiddels over de heuvels verspreid.

Het Bosnisch-Servische leger maakt steeds meer gebruik van zware mortieren. Deze zijn net zo effectief als geschut, maar kunnen snel worden verplaatst. Andere doelen die in aanmerking komen zijn de Servische waarschuwingsradars voor de lange afstand. Deze staan opgesteld in de Jahorina-heuvels ten zuidoosten van Sarajevo, ten noorden van Tuzla, ten westen van Bihac en in de omgeving van Banja Luka. In deze laatste stad is eveneens een belangrijke Servische luchtmachtbasis gesitueerd, beschermd door SAM-2 en SAM-6 raketten. Een Servische helikopterbasis bevindt zich in dezelfde regio. Op de voormalige vliegbasis van de Joegoslavische luchtmacht bij Udbina in de Krajina aan de westzijde van Bosnië zijn transporttoestellen gestationeerd.

De hoofdkwartieren van de verschillende Servische strijdgroepen in Bosnië bevinden zich in Nevesinje in Zuid-Bosnië, in Bijeljina in Oost-Bosnië, in Bosansko Grahovo en Titov Drvar (in de Krajina) en in Banja Luka. Het hoofdkwartier van de Servische troepen die Sarajevo belegeren lag tot voor kort in Pale vlak bij de Bosnische hoofdstad, maar is onlangs na tegenaanvallen van de moslims overgeplaatst naar Han Bijesak.

De Serviërs hebben altijd de overhand gehad op de Kroaten en de moslimtroepen, vooral doordat ze konden putten uit de aanzienlijke voorraden van het voormalige Joegoslavische leger. In Bosnië-Herzegovina bevinden zich ondergrondse opslagplaatsen voor tanks en munitie. Toch blijken de Serviërs in Bosnië (en in Servische gebieden van Kroatië) niet zonder logistieke steun van het Servische moederland te kunnen: brandstof, maar ook munitie en reserveonderdelen.

De aanvoerwegen en -patronen zijn inmiddels door spionagesatellieten en NAVO-radarvliegtuigen in kaart gebracht. Vooral de bruggen over de oostelijke grensrivier Drina, die leiden naar de fronten in Bosnië, komen in aanmerking voor luchtaanvallen. Ook krachtcentrales bij Servische bolwerken in Bosnië worden genoemd.

Hoewel de mogelijkheid niet is uitgesloten, is het niet waarschijnlijk dat ook doelen in Servië zelf bij de eerste bombardementsvluchten al zullen worden aangevallen, ook al omdat daarvoor een nieuwe resolutie van de V-raad nodig zou zijn.

Het benodigde materieel voor Westerse luchtaanvallen is voor een groot deel al aanwezig in de regio, of kan binnen korte tijd ter plekke zijn. Vanaf het vliegdekschip Theodore Roosevelt kunnen Amerikaanse vliegtuigen binnen een half uur hun doelen bereiken. De schepen die dit schip begeleiden zijn bovendien uitgerust met kruisraketten.

Franse vliegtuigen kunnen van hun thuisbases met behulp van één keer bijtanken boven de doelgebieden opereren. En Groot-Brittannië heeft verschillende Tornado- en Jaguar-jachtbommenwerpers in gereedheid gebracht om binnen 24 uur naar Italië te vertrekken.

Toch zijn in het conflict in het voormalige Joegoslavië alle elementen aanwezig die afdeden aan het succes van vorige strafexpedities. De materiële schade is ook nu al onvoorstelbaar. Hun numerieke overwicht kan niet eenvoudig te niet worden gedaan. En ten slotte zijn de individuele wapens en mortieren vanuit de lucht niet te lokaliseren. Daarvoor zijn grondtroepen onontbeerlijk. De inzet daarvan is niet op korte termijn te verwachten. Ook het vernietigen van bruggen heeft slechts zin als de pontons - die ongetwijfeld daarvoor in de plaats zullen komen - eveneens worden uitgeschakeld. En waarschuwingsradars spelen in deze oorlog geen enkele rol. Hun vernietiging zou de sluipschutters bij Sarajevo zeker niet van het werk houden.