"Waar gaat meneer Benny heen?'

Benny Moerdani moest vorige maand het veld ruimen als Indonesisch minister van defensie, op last van president Soeharto. Maar Moerdani's rol lijkt nog lang niet uitgespeeld, aan zijn terugkeer wordt gewerkt.

JAKARTA, 28 APRIL. De zaallichten gaan uit, de spot aan, filmactrice Christine Hakim - de Catherine Deneuve van Indonesië - schrijdt naar voren, geflankeerd door twee jonge kadetten van de militaire academie. Ze overhandigt in een wolk van kunstrook en glitterconfetti het eerste exemplaar van het boek Benny Moerdani - Profiel van een soldaat en staatsman aan het onderwerp en feestvarken zelf. Een perfecte politieke show, die een genodigde de vraag ontlokt: is dit het einde of het begin van Benny's carrière?

De feestzaal van het Jakarta Hilton Convention Centre, de meest prestigieuze gelegenheid van de hoofdstad, stroomt vol met een omvangrijk maar select gezelschap: kunstenaars, wetenschappers, journalisten, ex-ministers, gepensioneerde generaals en, zowaar, een enkele bewindsman in actieve dienst. Opdat de wereld meekijke, zijn ook diplomaten en buitenlandse correspondenten uitgenodigd. Dit is de dwarse vleugel van het Indonesische establishment of, in de woorden van ceremoniemeester Harry Tjan, “het extreme midden”.

Het gezelschap is bijeen voor de huldiging van een uitgediende houwdegen: ex-diplomaat, ex-inlichtingenofficier, ex-stafchef en ex-minister van defensie Leonardus Benjamin (Benny) Moerdani (60). Een fenomeen op zich: in Nederland is een dergelijk gezelschap alleen bereid een generaal te fêteren als hij de Nobelprijs voor de vrede heeft gekregen. Benny is bepaald geen duif: als commando bevocht hij islamitische separatisten in Sumatra en Nederlanders in West-Irian en als militaire inlichtingenchef coördineerde hij de bloedige anti-guerrilla-campagne tegen het Oosttimorese Fretilin.

Het feestje is bekokstoofd door lieden die in Jakartaans jargon Benny-men heten, beschermelingen en bewonderaars van de generaal b.d. Op initiatief van een club Benny-getrouwe officieren en het Centre for Strategic and International Studies (CSIS), een denk-tank met een overwegend etnisch-Chinese en katholieke bemanning, schreef Julius Pour, journalist van Kompas, 's lands grootste, katholieke, dagblad Moerdani's enigszins opgesmukte levensverhaal. De kritisch-bewonderende inleiding werd verzorgd door Abdurrahman Wahid, voorzitter van Nahdlatul Ulama, 's lands grootse moslimorganisatie. Wahid is ook oprichter van Forum Demokrasi, een pressiegroep van intellectuelen die zijn legale bestaan te danken heeft aan Benny.

Wahid karakteriseert Moerdani als een man die “nooit tegen de hoofdstroom is ingegaan” en “zijn militaire eed aan zijn superieuren trouw bleef”, maar die “zich ook bewust is dat macht misbruikt kan worden en dat een kritische houding ten opzichte van leiders vereist is”. Een bondige karakteristiek van de jongste fase in Benny's loopbaan, toen hij zich de politieke waakhondfunctie aanmat waarop de strijdkrachten van Indonesië aanspraak maken. Als minister van defensie gebruikte hij zijn persoonlijke netwerk en de schat aan informatie die hij in zijn lange carrière als inlichtingenofficier had verzameld om ontsporingen in Soeharto's Nieuwe Orde te corrigeren.

Moerdani is geen hervormer; als politieke realist beschouwt hij verandering als onvermijdelijk, maar als militair ziet hij er vooral een bron in van destabilisering. Om Indonesië's lange mars naar een democratie en rechtsstaat voor excessen te behoeden, wendde hij zijn invloed aan om zijns inziens verantwoordelijke elementen onder de systeemcritici de hand boven het hoofd te houden. Hoewel hij president Soeharto nooit openlijk heeft aangevallen, verwierf Benny Moerdani een zekere populariteit onder verontruste leden van de gevestigde orde, die in hem een tegenwicht zien voor de macht van het huidige staatshoofd.

Het staat dan ook wel vast dat Soeharto van hem af wilde. Bij Moerdani's afscheid als minister, eind vorige maand, stelde een krant in onvertaalbaar pracht-Indonesisch de hamvraag: Akan dikemanakankah Pak Benny? (Waar wordt meneer Benny heen gegaan?) Ingewijden melden dat hij onlangs een ambassadeurspost heeft afgeslagen. Hij verkiest kennelijk, ook als ambteloos burger, een plaatsje dichtbij het vuur. Hoewel hij elf jaar jonger is dan Soeharto, zal hij als lid van de katholieke minderheid wel nooit president worden. De Javaan Moerdani aast niet op de troon, maar ambieert de rol van kingmaker. Zo bezien kan hij de politieke arena eigenlijk niet verlaten voordat de huidige koning het veld ruimt.