Navo: eerst enkele antwoorden svp

BRUSSEL, 28 APRIL. Een provocatie, een publieke waarschuwing en in ieder geval een keiharde uitdaging. Namens de stafchefs van de zestien NAVO-lidstaten luchtte de Britse veldmaarschalk Sir Richard Vincent gisteren zijn gemoed over Bosnië-Herzegovina. Uiteraard waren alle vragen "hypothetisch' en ontving het Militaire Comité van de NAVO van geen enkele politicus enige opdracht, maar de veldmaarschalk voelde kennelijk dat D-day nadert. Lord Owen en Karadzic lijken uitgepraat. De EG en de VS staan nu voor de grote keuze: militair ingrijpen of niet.

Sir Richard achtte dat het juiste moment om enige fundamentele waarheden over militaire operaties, politieke verantwoordelijkheid en het nut van Clausewitz te debiteren, omlijst door referenties aan Napoleon en "lance-corporal Smith', een denkbeeldige onderofficier aan wie Sir Richard de VN-strategie wèl moest kunnen uitleggen. Zijn boodschap: “Vertel ons eerst welk doel we moeten bereiken”. Zijn waarschuwing: “Als de politiek dat doel niet formuleert, zitten we daar tot halverwege de volgende eeuw met onze troepen vast”.

Bij zijn evaluatie ging Sir Richard uit van het vredesplan Vance/Owen - maar hij wees er wel op dat de "uiterste verkoopdatum' daarvan snel verloopt. “Als ik naar het kaartje van het vredesplan kijk, herken ik alleen nog de omtrek van Bosnië-Herzegovina”. Luchtaanvallen op de zware wapens van de Serviërs, waar het publieke debat nu toe neigt, is niet zonder complicaties. “Zodra het gevaar van luchtaanvallen nadert zetten ze die vast midden in de dorpen.” De Servische artillerie heeft een bereik van 24 kilometer, “echte middeleeuwse belegeringskanonnen”, waardoor alleen al rond Sarajevo 2000 vierkante kilometer afgezocht zou moeten worden. Het Vance-Owen plan, aldus de veldmaarschalk, bepaalt dat zware wapens moeten worden “gecontroleerd zodat ze niet worden gebruikt”. Sir Richard: “Ik moet weten wat daarmee wordt bedoeld.” Ter illustratie bedacht hij een "lance-corporal Smith' die conform het EG-VN-plan de tanks van een plaatselijke Servische krijgsheer moet controleren. “Wat gebeurt er nu als de warlord langskomt en tegen hem zegt "Ik wil vanavond graag mijn tank gebruiken'. Hoever kan de lance-corporal dan gaan?”

Zo had de maarschalk meer simpele waarheden in petto. Bijvoorbeeld de omslachtigheid van militair optreden. De snelheid waarmee de troepensterkte kan worden opgebouwd hangt af van de capaciteit van de wegen, havens en vliegvelden en de mate van weerstand. “We moeten alles zelf meenemen: voedsel, munitie, behuizing en water. We trekken een niet-gastvrij land binnen. Dat is een kostbaar, intensief en moeilijk proces. Ik wil verwachtingen temperen dat dit meteen zou kunnen”. Om één bataljon van 700 soldaten gevoed en behuisd te krijgen zijn 2000 man nodig. “Als we er op een slof en een oude voetbalschoen aan beginnen leidt dat tot aftochten zoals Napoleon uit Moskou”. Er zal hooguit sprake kunnen zijn van een “geleidelijke opbouw van troepen”.

Het draait voor Sir Richard allemaal om de vraag die per definitie aan ieder militair optreden vooraf gaat: “In welke politieke context past ons optreden? Militair optreden kan nooit een doel op zichzelf zijn.” Hij eist van de politiek dat het een civil affairs plan opstelt, waardoor de toestand in Bosnië kan worden genormaliseerd. “Anders verdedigen we daar tot in eeuwige dagen een versterkte grens”. De infrastructuur moet worden hersteld, er dient een plaatselijk bestuur te komen, "orde en recht' moeten worden hersteld. “Ik wil niet betrokken worden in een operatie die alleen militair is”.

Veertig jaar hebben we rustig kunnen leven, aldus Sir Richard. “Zelden in de geschiedenis zijn de verhoudingen militair zo duidelijk geweest. Alle risico's konden we wegen en afmeten. Maar we zijn daardoor nogal geformaliseerd. Nu moeten we weer terug naar Clausewitz' Principes van Oorlogvoeren: vertel ons eerst welk doel we moeten bereiken, voordat we troepen inzetten.” In het verleden, aldus Sir Richard, bestormden moedige legers heuvels waar, boven aangekomen, de helft bleek te zijn gesneuveld en eenmaal weer beneden “niemand meer kon bedenken waarom we aan de bestrorming waren begonnen”: “Dat mag niet weer gebeuren.”