Kwetsbaar overleg

IN EEN SFEER VAN gematigd optimisme is gisteren in Washington het bilaterale vredesoverleg over het Midden-Oosten hervat. Uiteindelijk heeft de Israelische massa-uitwijzing van Palestijnen, die het vredesproces geruime tijd heeft vertraagd, toch een positieve uitwerking gehad. De 400 Palestijnen die half december naar Libanon werden uitgewezen, bivakkeren nog steeds in een soort niemandsland tussen de Libanese en Israelische linies.

Maar premier Rabin werd gedwongen de Palestijnen verscheidene concessies te doen die het vredesproces ten goede kunnen komen, teneinde de Arabische onderhandelingsdelegaties terug te lokken naar het vredesoverleg dat ook Israel nodig heeft.

Eén belangrijke verandering is dat de Verenigde Staten nu als "full partner' meedoen, een constructie waarvoor de Arabische deelnemers lange tijd hebben geijverd. Dat wil zeggen dat de Amerikanen in het geval van een impasse met eigen voorstellen zullen komen. Daarmee zal de druk op Israel toenemen.

De Palestijnen hebben Israel kunnen tonen dat de andere Arabische deelnemers aan het vredesproces hen niet in de kou laten staan. Syrië en Libanon hebben de afgelopen tijd laten blijken met Israel tot zaken te willen komen. Maar toen de Palestijnen eerder deze maand uitstel eisten van het vredesoverleg, gingen zij daarmee akkoord.

Rabin weet dat hij de situatie in bezet gebied niet eindeloos kan laten doorrotten. De premier heeft gezworen dat hij een territoriaal compromis wil in de bezette gebieden. Israel heeft alvast ingestemd met de vorming van een Palestijnse politiemacht. Ook is de Palestijnen als voorproefje op een autonomie-akkoord in Washington een onmiddellijke rol beloofd bij het toekennen van investeringen in bezet gebied.

TOT ZOVER HET optimisme. De afgelopen vier maanden hebben ook aangetoond hoe gemakkelijk het vredesproces ontspoort. Een reeks moorden op Israelische militairen door de fundamentalistisch-islamitische Palestijnse organisatie Hamas leidde tot de massa-uitwijzing; nog een aantal moorden op Israeliërs tot de vergrendeling van de bezette gebieden voor onbepaalde tijd. Hoe zal Rabin nog méér moorden of een aanslag afstraffen? De vele extremistische tegenstanders van het vredesproces, zowel aan Arabische als Israelische zijde, zullen geen middel schuwen om de onderhandelingen te dwarsbomen.

De fundamentalistische afwijzingsgroepen krijgen steeds meer steun van de onder de Israelische strafmaatregelen radicaliserende Palestijnse bevolking. De Palestijnen voeren met recht aan dat ze er onder de zogeheten vredesregering van Rabin voorlopig alleen op achteruit zijn gegaan. Zij ontmoeten méér onderdrukking, méér ontbering dan onder het Likud-bewind van Shamir. De bevolking ziet daarom weinig in de vredesonderhandelingen.

DIE PALESTIJNEN die inzien dat het vredesoverleg toch het enige middel is om tot een duurzame verbetering van hun situatie te komen, PLO-leider Arafat voorop, hebben zeer veel moeite gehad hun achterban te overtuigen van de noodzaak de onderhandelingen te hervatten. Maar naarmate resultaten langer uitblijven wordt hun positie moeilijker; een nieuwe crisis zou het vredesproces zelfs wel eens de nek kunnen omdraaien. Het is de hoogste tijd om zaken te doen.