Afscheiding Eritrea schokt Ethiopiërs

ADDIS ABEBA, 28 APRIL. Het contrast had nauwelijks groter kunnen zijn: de uitbundige feestvreugde in de hoofdstad Asmara van het binnenkort onafhankelijke Eritrea en de bittere stemming die heerst in de Ethiopishe hoofdstad Addis Abeba. “Het is een diepe schok voor ons dat na twee jaar de Ethiopiërs zich nog steeds niet hebben neergelegd bij het onvermijdelijke”, erkent Haile Mekurios, de vertegenwoordiger van het Eritrese interim-regime in Addis Abeba. “Ik erken dat als de Ethiopiërs zouden kunnen stemmen, een grote meerderheid tegen onze onafhankelijkheid is.”

“Ik kan niet uitdrukken hoeveel pijn ik voel”, reageert een winkelende vrouw op de overweldigende meerderheid ja-stemmers in het Eritrese referendum. Een man mengt zich op agressieve wijze in het gesprek. “Die Eritreeërs zeggen zoveel te hebben geleden tijdens de oorlog”, brult hij. “Daarom zeggen zij recht te hebben op onafhankelijkheid. Maar weet u dat er veel meer slachtoffers vielen aan de zijde van het Ethiopische leger. En dat ook hier verzet bestond tegen het regime van president Mengistu.”

De vrachtwagenchauffeur Abeba is woedend. “Je kan de Ethiopiërs niet van de Eritreeërs scheiden, het is onmogelijk. Onze geschiedenis, onze taal, onze cultuur, zij zijn hetzelfde”, betoogt hij. “Mijn vader is Eritrees, mijn moeder komt uit de Ethiopische provincie Tigré. Waar moet ik naartoe? Bij het referendum in Eritrea had de optie moeten bestaan voor een federatie met Ethiopië.”

Op de universiteit van Addis Abeba is de woede over Eritrea's onafhankelijkheid tot een uitbarsting gekomen. Bij demonstraties tegen VN-secretaris-generaal Boutros Boutros-Ghali eerder dit jaar, die van Addis Abeba op doorreis was naar Eritrea om daar hulp van de VN aan te bieden voor het referendum, braken rellen uit waarbij tenminste één student het leven verloor. De universiteit werd gesloten. Bij de heropening werden onder druk van de regering vorige week veertig hoogleraren ontslagen op beschuldiging van politieke activiteiten. Sindsdien boycotten de studenten de colleges en enkelen van hen werden daarop gearresteerd. Regeringstroepen patrouilleren op de campus. Menig inwoner van Addis Abeba spreekt zijn sympathie uit met de stakende studenten die het “opnemen voor de heilige eenheid van Ethiopië”.

“Is het niet droevig dat het instituut van de toekomst, want dat behoort een universiteit toch te zijn, vast zit in het verleden”, zegt Haile Mekurios. Hij noemt de universiteit een “bolwerk van Amhaars chauvinisme”. De Amhaarse bevolkingsgroep van Ethiopië domineerde onder de twee vorige regimes, die van keizer Haile Selassie en van president Mengistu. Vooral de Amharen kunnen de onafhankelijkheid van Eritrea nog steeds niet verkroppen. Tevens leeft onder hen het meeste verzet tegen het nieuwe Ethiopische regime van president Meles Zenawi, dat wordt gedomineerd door Tigreeërs. “De Amharen gebuiken Eritrea als stok om Meles mee te slaan”, analyseert een Westers diplomaat.

Het bekrompen nationalisme dat nu heerst aan zowel Ethiopische als Eritrese zijde wordt erkend maar niet gedeeld door de politieke leiders in beide landen. De Eritrese president Issayas Aferworki sprak de laatste dagen over economische integratie met Ethiopië en sloot op de lange termijn de mogelijkheid van een confederatie niet uit. Meles Zenawi heeft zich in het verleden in gelijksoortige bewoordingen uitgelaten. Veel meer dan elders in Afrika analyseren Issayas en Meles de ontwikkelingen in hun regio met een historisch perspectief en op de lange termijn, het perspectief van het eeuwenoude Ethiopische rijk met zijn gesmede culturele eenheid. De historische, culturele en economische banden vallen niet te verbreken, lijken ze te willen zeggen. Eens zullen wij weer een vorm van eenheid bereiken, maar zolang de wonden nog niet zijn geheeld kunnen wij dat niet al te openlijk tegen de bevolking zeggen, vinden zij.

“Wij hebben op dit moment onze eigen staat nodig”, drukt Haile Mekurios het uit. “Wij moeten ons afscheiden wegens het lijden veroorzaakt door dertig jaar oorlog in Eritrea. Later zullen wij onze overeenkomsten met Ethiopië weer beklemtonen. Wat ons betreft kunnen bijvoorbeeld Eritreeërs woonachtig in Ethiopië de dubbele nationaliteit krijgen.” Van een dergelijke verzoening is intussen nog geen sprake. Haile Mekurios raadt de 200.000 Eritreërs woonachtig in Ethiopië aan in het openbaar geen uiting te geven aan hun vreugde over de uitslag van het referendum. “Wij moeten de Ethiopische bevolking niet provoceren”, adviseert hij zijn landgenoten.